Atopowe zapalenie skóry to choroba przewlekła, której objawy mogą towarzyszyć pacjentom latami – często nawet przez całe życie.
Jak radzić sobie z przesuszeniem i świądem skóry? Jakie preparaty bez recepty pomagają wzmocnić osłabioną barierę ochronną skóry? Czy na atopowe zapalenie skóry u dzieci stosuje się te same leki co u dorosłych?
Odpowiadamy.
Czym różni się krem, maść i emulsja w pielęgnacji skóry z AZS?
W atopowym zapaleniu skóry forma preparatu (leku lub kosmetyku) ma wpływ na efekty jego stosowania.
Ten sam składnik może działać inaczej w zależności od tego, czy znajduje się w kremie, maści czy emulsji. Ma to związek z proporcjami wody i tłuszczu oraz tego, jak długo produkt utrzymuje się na powierzchni skóry.
Preparaty w formie maści
Maść ma najbardziej tłustą postać. Zawiera niewielką ilość wody albo nie ma jej wcale.
Po nałożeniu tworzy na skórze warstwę ochronną, która ogranicza utratę wody i zabezpiecza przed czynnikami drażniącymi. Sprawdza się przy bardzo suchej, szorstkiej, pękającej skórze oraz w okresach zaostrzeń.
Jest jednak cięższa, może zostawiać wyraźny film i nie zawsze dobrze sprawdza się przy zmianach na owłosionej skórze lub podczas stosowania w ciągu dnia.
Krem do skóry atopowej
Krem ma bardziej zrównoważony skład – zawiera zarówno wodę, jak i lipidy. Jest lżejszy, szybciej się wchłania i nie pozostawia tak wyczuwalnej warstwy, jak maść. Dobrze sprawdza się przy umiarkowanej suchości oraz w codziennej pielęgnacji, zwłaszcza na skórze twarzy i w widocznych miejscach.
W porównaniu z maścią działa krócej, dlatego zwykle wymaga częstszej aplikacji.
Preparaty na atopowe zapalenie skóry w formie emulsji
Emulsja (balsam, mleczka, emulsje do kąpieli) zawiera więcej wody i ma najlżejszą konsystencję. Łatwo rozprowadza się na dużych powierzchniach skóry i szybko się wchłania.
To wygodna forma do codziennego stosowania na całe ciało, zwłaszcza w profilaktyce zaostrzeń, poza okresem nasilenia zmian.
Przy wyraźnym przesuszeniu skóry może jednak nie dawać wystarczającej ochrony – wtedy lepiej sięgnąć po kremy i maści na AZS o tłustszej formule.
Które preparaty na AZS są dostępne bez recepty?
W tej grupie znajdują się głównie produkty wspierające barierę ochronną naskórka (dermokosmetyki) oraz nieliczne leki o łagodnym działaniu przeciwzapalnym.
Niestety wiele preparatów na atopowe zapalenie skóry bez recepty nie będzie skutecznie łagodzić objawów u pacjentów w okresach zaostrzeń.
Niemniej leki OTC i kosmetyki do skóry atopowej stanowią ważną część leczenia – stosuje się je w codziennej pielęgnacji z myślą o kontrolowaniu dolegliwości.
Jakich składników szukać w kosmetykach i lekach bez recepty?
Dobór preparatu powinien opierać się na jego składzie.
W produktach przeznaczonych dla osób z AZS najczęściej pojawiają się substancje, które mają właściwości nawilżające, regenerują powierzchnię naskórka i łagodzą świąd.
Są to m.in.:
- ceramidy – odbudowują strukturę warstwy rogowej i uszczelniają naskórek;
- cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe – uzupełniają lipidy skóry i wzmacniają jej szczelność;
- gliceryna – wiąże wodę w naskórku i ogranicza jego przesuszenie;
- mocznik (do ok. 5-10%) – nawilża i zmiękcza skórę, w wyższych stężeniach może podrażniać;
- pantenol (prowitamina B5) – łagodzi podrażnienia i przyspiesza regenerację;
- alantoina – działa kojąco, zmniejsza uczucie napięcia i nawilża skórę;
- niacynamid (witamina B3) – wspiera odbudowę bariery naskórkowej, ogranicza reakcje zapalne (a dzięki temu także świąd i zaczerwienienie);
- masło shea i oleje roślinne (np. olej słonecznikowy, lniany) – natłuszczają i zabezpieczają skórę przed utratą wody oraz działaniem czynników zewnętrznych;
- składniki o działaniu przeciwświądowym (np. polidokanol) – zmniejszają swędzenie i poprawiają komfort pacjenta;
- prebiotyki (np. inulina, alfa-glukan oligosacharyd) – wspierają florę bakteryjną skóry i ograniczają nadmierny rozwój drobnoustrojów sprzyjających stanowi zapalnemu.
W lekach na AZS bez recepty, które można kupić w aptekach, zastosowanie ma przede wszystkim hydrokortyzon (najczęściej 0,5%) – łagodny glikokortykosteroid do krótkotrwałego stosowania na niewielkie obszary skóry przy łagodnym stanie zapalnym.
Przykładem preparatu jest Dermocort, dostępny w formie aerozolu stosowanego na skórę (lek nie jest przeznaczony dla małych dzieci i niemowląt – aplikacja jest bezpieczna powyżej 12 roku życia).
Inne leki to np.:
- Hydrocort Chema (maść na AZS);
- Hydrocortisonum Aflofarm (krem na AZS);
- Hydrocortisonum Ziaja (krem na AZS).
Czy kosmetyki na atopowe zapalenie skóry zawsze działają – jak dobrać pielęgnację do potrzeb skóry atopowej?
Wybór pielęgnacji powinien uwzględniać aktualny stan skóry. W okresie wyraźnej suchości i uszkodzenia bariery naskórkowej lepiej sprawdzają się bardziej tłuste formy o prostszym składzie. Przy łagodniejszych objawach można sięgnąć po lżejsze formuły, które łatwiej stosować na co dzień.
W pielęgnacji skóry atopowej ogromne znaczenie ma obserwacja własnych reakcji (szczególnie gdy wprowadzamy nowy kosmetyk). Jeśli po użyciu preparatu pojawia się pieczenie, zaczerwienienie albo uczucie napięcia, warto go odstawić – nawet jeśli jest przeznaczony do skóry atopowej.
Znalezienie metod i wypracowanie rutyny sprzyjającej odpowiedniej pielęgnacji skóry często wymaga kilku prób i stopniowego dopasowania preparatów.
Regularność stosowania dobrej jakości dermokosmetyków i reagowanie na zmiany stanu skóry przynoszą lepsze efekty niż częste sięganie po nowe produkty bez oceny ich działania.
Leki na atopowe zapalenie skóry aplikowane miejscowo – kremy i maści na AZS
Jeżeli objawy atopowego zapalenia skóry stają się bardziej nasilone, pacjent może otrzymać zalecenie stosowania leków o silniejszym działaniu.
Ich zadaniem jest wyciszenie etapu zaostrzenia przewlekłej choroby zapalnej i przywrócenie kontroli nad zmianami skórnymi.
Wykorzystuje się dwie główne grupy leków – glikokortykosteroidy oraz inhibitory kalcyneuryny. Wybierając maść lub krem lekarz kieruje się rodzajem objawów, lokalizacją zmian i wiekiem pacjenta.
Stosowanie maści i kremów na atopowe zapalenie skóry – kiedy lekarz sięga po glikokortykosteroidy miejscowe?
Działanie glikokortykosteroidów miejscowych jest ukierunkowane na hamowanie reakcji zapalnej w skórze.
Substancje z tej grupy ograniczają aktywność komórek układu odpornościowego i zmniejszają wydzielanie substancji odpowiedzialnych za świąd, obrzęk i zaczerwienienie. Dzięki temu objawy ustępują szybciej niż przy samej pielęgnacji.
W leczeniu atopowego zapalenia skóry wykorzystuje się preparaty o różnej sile działania. Słabsze stosuje się na twarz i okolice wrażliwe, silniejsze na skórę tułowia, dłoni lub stóp.
Do substancji stosowanych w lekach na receptę należą między innymi:
- hydrokortyzon;
- mometazon;
- metyloprednizolon;
- betametazon;
- flutykazon.
Leki z tej grupy stosuje się przez ograniczony czas i zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza. Pozwala to uzyskać poprawę i jednocześnie ograniczyć ryzyko działań niepożądanych.
Preparaty na atopowe zapalenie skóry na receptę
Przykładowe leki na receptę na AZS z glikokortykosteroidami to:
- Hydrocortisonum AFP;
- Edelan;
- Elitasone;
- Elocom;
- Elosone;
- Momecutan;
- Advantan;
- Beloderm;
- Cutivate.
Dlaczego przy leczeniu AZS z wykorzystaniem sterydów należy zachować ostrożność?
Glikokortykosteroidy mają silne działanie przeciwzapalne, ale przy długotrwałym stosowaniu wpływają także na strukturę skóry. Hamują podziały komórek naskórka i syntezę kolagenu, w wyniku czego skóra staje się cieńsza i bardziej podatna na uszkodzenia.
Takrolimus i pimekrolimus – kiedy stosuje się inhibitory kalcyneuryny?
Leki na AZS bez sterydów wprowadza się w sytuacjach, w których konieczne jest działanie przeciwzapalne, ale stosowanie glikokortykosteroidów nie jest uznawane za najlepsze rozwiązanie.
Dotyczy to przede wszystkim okolic wrażliwych oraz przypadków, w których zmiany mają charakter nawrotowy i wymagają dłuższego kontrolowania.
Wskazaniem będzie między innymi:
- obecność zmian na twarzy, powiekach i szyi;
- nawracające ogniska objawów AZS w tych samych lokalizacjach;
- konieczność dłuższego stosowania leków;
- niewystarczająca poprawa po leczeniu steroidowym lub przeciwwskazania do jego stosowania.
Lekarz może zalecić stosowanie preparatu z: