Bakteryjne zapalenie pochwy – przyczyny i objawy infekcji bakteryjnej

Dolegliwości związane ze stanem zapalnym pochwy są dość charakterystyczne. Ten jednak może być wywołany szeregiem różnych czynników. To bardzo ważne, by odpowiednio je rozpoznać, ponieważ łagodzenie objawów i leczenie przyczynowe w każdym z tych przypadków będzie wyglądać inaczej.

Na liście najczęstszych przyczyn infekcji intymnych znajdują się bakterie. Jakie są typowe symptomy infekcji bakteryjnych, jakie są czynniki ryzyka i dlaczego ich znajomość może pomóc w zapobieganiu problemom?

Czym jest bakteryjne zapalenie pochwy i jakie są rodzaje infekcji?

Pochwa jest środowiskiem, w którym stale żyją mikroorganizmy. Nie powinno być w tym nic niepokojącego – to stan fizjologiczny. Czasami jednak dochodzi do zaburzenia prawidłowej flory bakteryjnej lub narażenia na czynnik infekcyjny.

Pacjentka może zakładać, że bakteryjne infekcje intymne to problem, którego sprawcą jest wyłącznie „jakaś bakteria”, którą trzeba zwalczyć antybiotykiem. Jednak całe zagadnienie jest dużo bardziej złożone.

W obliczu konkretnych warunków może pojawić się infekcja – tutaj należy wyróżnić kilka głównych rodzajów zapalenia pochwy o podłożu bakteryjnym. Jakich?

Waginoza bakteryjna (BV, ang. bacterial vaginosis)

Nie każda infekcja bakteryjna pochwy to inaczej waginoza bakteryjna. To często powielany błąd. Oba stany należy różnicować, ponieważ mechanizmy kształtowania się problemów i związanych z nimi dolegliwości są inne.

Bakteryjna waginoza jest stanem, w którym dochodzi do zaburzenia równowagi flory pochwy (dysbiozy). Nie mamy tu do czynienia z pojedynczym czynnikiem zakaźnym („bakterią z zewnątrz”). Waginoza nie jest typową infekcją, jednak może dawać bardzo zbliżone objawy (stąd zwykle opisuje się oba stany razem).

Jak się rozwija?

U zdrowych kobiet w naturalnej florze bakteryjnej sromu i pochwy dominują pałeczki kwasu mlekowego (bakterie z rodzaju Lactobacillus), które pomagają utrzymać kwaśne środowisko pochwy. W przebiegu waginozy liczba bakterii kwasu mlekowego ulega redukcji. Odczyn pH pochwy wzrasta i tworzą się warunki, które sprzyjają nadmiernemu rozwojowi bakterii beztlenowych.

Najczęściej stwierdza się obecność Gardnerella vaginalis, Atopobium vaginae, Mobiluncus i Prevotella. To nadmierne namnażanie się tych drobnoustrojów jest przyczyną dolegliwości.

Bakteryjne zapalenie pochwy – aerobowe zapalenie pochwy (AV, ang. aerobic vaginitis)

W bakteryjnym zakażeniu pochwy pojawia się stan zapalny błony śluzowej pochwy i sromu, wywołany przez namnażanie niekorzystnych bakterii. W odróżnieniu od waginozy u pacjentek występuje wyraźna reakcja zapalna (a co za tym idzie, bardziej charakterystyczne dolegliwości).

Drobnoustroje odpowiedzialne za objawy zapalenia pochwy to bakterie tlenowe – między innymi:

• paciorkowce (np. Streptococcus agalactiae lub Streptococcus pyogenes);
• gronkowce (najczęściej Staphylococcus aureus, rzadziej Staphylococcus saprophyticus);
• bakterie jelitowe (typowo Escherichia coli, poza tym Enterococcus faecalis czy Klebsiella pneumoniae).

To mikroorganizmy naturalnie bytujące na skórze i w przewodzie pokarmowym, które u zdrowych pacjentek nie powinny dominować w naturalnej mikroflorze pochwy. Gdy dojdzie do ich przeniesienia w okolice genitaliów, w sprzyjających dla siebie warunkach mogą kolonizować środowisko okolic intymnych.

Infekcje mieszane

To stan wywołany jednoczesną obecnością różnych typów drobnoustrojów.

• Najczęściej dotyczy równoczesnego namnażania się bakterii i grzybów z rodzaju Candida (drożdżaków).
• Możliwe jest również współistnienie infekcji wywołanej rzęsistkiem pochwowym (Trichomonas vaginalis) i dysbiozy (waginozy bakteryjnej).

Rzęsistek pochwowy jest pierwotniakiem chorobotwórczym, który wywołuje rzęsistkowicę (trichomonozę) – infekcję przenoszoną drogą płciową. Patogen może powodować zaburzenia środowiska pochwy i przyczyniać się do wtórnych zakażeń bakteryjnych.

Objawy mogą łączyć cechy typowe dla kilku jednostek chorobowych. Diagnostyka opiera się na badaniu ginekologicznym, pobraniu wymazu z pochwy oraz analizie mikroskopowej wydzieliny.

Objawy bakteryjnego zapalenia pochwy

Objawami bakteryjnego zapalenia pochwy są:

• pieczenie w obrębie pochwy lub sromu;
• swędzenie pochwy;
• uczucie podrażnienia, szczypania;
• tkliwość okolic intymnych (w nasilonych przypadkach ból);
• dyskomfort podczas chodzenia lub siedzenia;
• ból w trakcie współżycia;
• ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu;
• uczucie suchości pochwy;
• wrażenie otarcia śluzówki.

Bakteryjne zapalenie pochwy – objawy stanu zapalnego a wydzielina z pochwy

Poza odczuciami, które mogą towarzyszyć pacjentkom, zawsze należy zwracać uwagę na nieprawidłową wydzielinę z pochwy:

• żółtawą, zielonkawą lub ropną;
• gęstszą;
• o zmienionym zapachu (często określanym jako „rybi”).

W BV charakterystycznym objawem jest pojawienie się biofilmu (cienkiego białego nalotu na błonach śluzowych).

Wygląd i zapach wydzieliny z pochwy może nakierować lekarza na prowadzenie dalszej diagnostyki. W czasie bakteryjnego zapalenia pochwy śluz będzie wyglądał inaczej niż w przypadku zakażeń rozwijających się na innym podłożu.

Jeżeli lekarz ma wątpliwości co do określenia jednoznacznej przyczyny, może zlecić posiew z pochwy z antybiogramem. Nie jest to badanie pierwszego wyboru w waginozie bakteryjnej, ale może być pomocny przy podejrzeniu infekcji mieszanej, nietypowym przebiegu lub nieskuteczności leczenia.

Przyczyny bakteryjnego zapalenia pochwy

Wiesz już, że bakteryjne zapalenie pochwy rozwija się wtedy, gdy środowisko okolic narządów płciowych traci swoją naturalną barierę ochronną. Co może być tego przyczyną?

Antybiotykoterapia i irygacje pochwy

Antybiotyki niszczą patogeny wywołujące chorobę, ale również wpływają na florę pochwy – zaburzają jej naturalny skład. Mogą prowadzić do nieprawidłowego namnażania się bakterii i grzybów naturalnie bytujących w okolicach intymnych lub zwiększać podatność na infekcje „obcymi” drobnoustrojami.

Podobny efekt obserwuje się przy częstych irygacjach, które mogą prowadzić do zmiany kwaśnego pH pochwy oraz zmniejszenia liczby korzystnych bakterii. Pacjentki często nieświadomie praktykują ten nawyk, kierując się chęcią dbałości o higienę, jednak regularne płukanie wewnętrznych części okolic intymnych jest niewskazane i może nasilać problemy. 

Wahania gospodarki hormonalnej

Osłabienie naturalnej ochrony występuje także w wyniku obniżenia stężenia estrogenów. Do takich zmian hormonalnych dochodzi w:

• połogu;
• okresie karmienia piersią;
• okresie menopauzalnym.

Obniżenie stężenia estrogenów prowadzi do:

• ścieńczenia nabłonka pochwy;
• spadku ilości glikogenu w komórkach;
• zmniejszenia liczby Lactobacillus;
• wzrostu pH pochwy.

Bakteryjna infekcja pochwy w ciąży

Zmiany hormonalne wpływające na środowisko pochwy obserwuje się również u kobiet ciężarnych – w tym przypadku nie jest to jednak związane z obniżeniem poziomu estrogenów. Co więc sprzyja większemu ryzyku infekcji okolic intymnych w tej grupie pacjentek?

• W ciąży stężenie tych hormonów jest wysokie, ale organizm jednocześnie zmienia sposób pracy układu odpornościowego (po to, by chronić rozwijający się płód). Zmienia się także sposób odpowiedzi immunologicznej, w tym lokalne mechanizmy obronne przeciw drobnoustrojom.
• Równolegle hormony ciążowe wpływają na nabłonek i skład wydzieliny, sprzyjając zaburzeniom równowagi mikrobiologicznej.

W ciąży zdecydowanie częściej obserwuje się zakażenia grzybicze. Jednak zaburzenie równowagi mikrobiologicznej związane z grzybicą pochwy może wtórnie sprzyjać nadmiernemu namnażaniu niekorzystnych drobnoustrojów. Przy tym nieodpowiednio leczona lub nawracająca kandydoza może zwiększać ryzyko infekcji mieszanych – bakteryjnych i grzybiczych.

Zapalenia pochwy u aktywnych seksualnie kobiet

Współżycie nie jest przyczyną choroby, ale może tworzyć warunki sprzyjające zaburzeniu równowagi bakteryjnej pochwy i rozwojowi zapalenia.

• Jeśli przed stosunkiem partnerzy nie zadbają o odpowiednią higienę (przynajmniej dokładne umycie rąk), to zwiększają ryzyko transmisji bakterii ze skóry i okolic odbytu.

Podczas współżycia mogą pojawiać się mikrourazy nabłonka (głównie przy niewystarczającym nawilżeniu). Uszkodzona śluzówka staje się bardziej podatna na kolonizację drobnoustrojów. Podobny efekt mogą wywoływać lubrykanty o drażniącym składzie, które nawet przy jednorazowym użyciu mogą zaburzać prawidłowe pH pochwy.