Grzybica pochwy – objawy, przyczyny i diagnostyka kandydozy

Szacuje się, że aż 3 z 4 Polek przynajmniej raz w życiu doświadczy grzybiczej infekcji pochwy lub sromu. Pacjentki regularnie zgłaszają się na konsultacje ginekologiczne z problemem nawracającej kandydozy. Niezależnie od nasilenia objawów, historii czy częstotliwości zachorowań w przypadku pojawienia się dolegliwości zawsze należy podjąć leczenie, rozpocząć poszukiwania możliwych przyczyn problemu i wdrożyć działania, które pomogą zapobiegać kolejnym epizodom.

Porozmawiajmy otwarcie na temat grzybicy pochwy – objawy i leczenie nie będą tematem tabu.

Czym jest i skąd bierze się grzybica pochwy?

Grzybica miejsc intymnych jest zamiennie nazywana kandydozą, drożdżycą lub po prostu grzybiczą infekcją. Objawia się stanem zapalnym błony śluzowej, którego przyczyną najczęściej jest nadmierne namnażanie się drożdżaków z rodzaju Candida (stąd dwie inne, zamiennie stosowane i już wcześniej przytoczone nazwy).

Infekcja grzybicza może dotyczyć sromu (zewnętrznej części narządów płciowych – warg sromowych mniejszych, większych, łechtaczki i ujścia cewki moczowej) oraz pochwy (odcinka łączącego srom z macicą).

Co może być przyczyną infekcji intymnych?

Nie każdy stan zapalny pochwy i sromu jest „grzybicą”. I odwrotnie – nawet jeśli rozpoznaje się grzybicze (kandydozowe) zapalenie sromu i pochwy, nie zawsze rozwija się ono wskutek nadmiernego namnożenia tylko jednego gatunku drobnoustrojów.

Mimo to w przypadku grzybicy pochwy jesteśmy w stanie dość dokładnie określić główny czynnik etiologiczny schorzenia.

Pozostałą część grzybiczych zapaleń wywołują m.in. C. glabrata, a rzadziej C. tropicalis, C. krusei i C. parapsilosis (w anglojęzycznej literaturze określane zbiorczo non-albicans).

W bardzo rzadkich przypadkach dolegliwości początkowo przypominające typową kandydozę mogą być skutkiem infekcji skóry pachwin i krocza, gdzie mogą rozwijać się dermatofity – grzyby odpowiedzialne m.in. za grzybicę pachwin, którą łatwo pomylić ze stanem zapalnym sromu.

Dlaczego infekcje grzybicze pochwy występują tak powszechnie?

Pochwa nie jest jałowym środowiskiem. Ma swoją mikroflorę. Składają się na nią miliardy mikroorganizmów – głównie bakterii kwasu mlekowego (Lactobacillus), ale również niewielkich ilości grzybów.

Dla utrzymania równowagi i zdrowia mikroflory pochwy bardzo ważne są pH oraz procesy związane z ciągłą odnową nabłonka.

Naturalna „ochrona” w pewnych przypadkach zostaje zaburzona. Biorąc pod uwagę statystyki pokazujące powszechność problemu, wiele czynników może się do tego przyczyniać. Jakich? O tym przeczytasz poniżej.

Gdy do tego dochodzi, drożdżaki mogą przejść do fazy aktywnego wzrostu i penetracji powierzchownych warstw nabłonka. W odpowiedzi na nadmierny rozwój i kolonizację układ odpornościowy reaguje miejscowym stanem zapalnym, który jest głównym powodem odczuwanego dyskomfortu związanego z infekcją.

Jakie są przyczyny grzybicy pochwy?

O przyczynach grzybicy pochwy rzadko mówi się, wskazując tylko jeden czynnik. W większości przypadków mamy do czynienia z nakładaniem się kilku mechanizmów, które łącznie zaburzają równowagę mikroflory skóry sromu i błony śluzowej pochwy.

Do czynników, które wpływają na zmianę środowiska pochwy (i tym samym na większe ryzyko rozwoju grzybicy) należą:

• niewłaściwe przyzwyczajenia związane z codzienną higieną osobistą (najczęściej grzybica pochwy dotyka kobiet, które noszą bieliznę z syntetycznych materiałów, nie znają zasad prawidłowej higieny intymnej, mają nieprawidłowe nawyki przed i po aktywności seksualnej);
• zmiany hormonalne (w okolicy miesiączki, w trakcie ciąży, w okresie okołomenopauzalnym);
• cukrzyca (na skutek przewlekłej hiperglikemii, zaburzeń immunologicznych i zmian w prawidłowej florze pochwy);
• częsta lub długotrwała antybiotykoterapia;
• osłabiona odporność (w wyniku stresu, niezdrowego stylu życia lub przewlekłych zaburzeń odporności).

Objawy grzybicy pochwy

Objawy grzybicy pochwy wynikają bezpośrednio z reakcji zapalnej błony śluzowej oraz podrażnienia zakończeń nerwowych. Ich nasilenie bywa bardzo różne – objawy zakażenia mogą ograniczać się do łagodnego dyskomfortu, ale także przyjmować formę dolegliwości, które znacząco będą utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Grzybica pochwy jest chorobą, której charakterystyczne objawy przyjmują postać:

• silnego świądu w obrębie sromu i/lub przedsionka pochwy;
• pieczenia oraz uczucia „szczypania” w okolicy intymnej;
• zaczerwienienia i obrzęku;
• upławów – białej, gęstej i grudkowatej („serowatej”) wydzieliny z pochwy, zwykle bez intensywnego, nieprzyjemnego zapachu;
• pęknięć, otarć lub drobnych nadżerek skóry sromu (często wtórnych do drapania).

Infekcja wywołana przez drożdżaki – objawy o mniej typowym charakterze

Nie u każdej pacjentki grzybica pochwy objawia się typowymi dolegliwościami. U części kobiet uciążliwe objawy są mniej charakterystyczne. Zdarza się, że:

• najbardziej dominującą dolegliwością jest uczucie suchości pochwy lub napięcia, ale bez wyraźnego świądu;
• pacjentki zgłaszają nasilenie objawów (m.in. bólu) głównie podczas współżycia;
• pojawia się pieczenie przy oddawaniu moczu, mimo braku typowych objawów zapalenia pęcherza.

Diagnostyka grzybicy pochwy

Diagnozowaniem i prowadzeniem terapii grzybiczego zapalenia pochwy zajmuje się ginekolog.

Pacjentka, która zgłasza się na wizytę, w pierwszej kolejności odpowiada na pytania związane ze swoim problemem i aktualnym stanem zdrowia. Lekarz pyta o rodzaj objawów, ich nasilenie, czas trwania i powtarzalność zakażenia oraz o inne choroby przewlekłe, aktualnie przyjmowane leki czy wcześniejszą historię leczenia.

Po zebraniu wywiadu specjalista przeprowadza badanie ginekologiczne, które pozwala ocenić stan błony śluzowej pochwy i sromu. Zwraca się uwagę na zaczerwienienie, obrzęk oraz charakter wydzieliny (upławów). Lekarz może wykonać badanie pH pochwy, które w grzybicy zazwyczaj pozostaje w granicach normy.

Czy trzeba czekać na wyniki badań, które umożliwią rozpoznanie przyczyn i leczenie?

Ginekolog już na pierwszej wizycie może określić, czy obraz infekcji pochwy charakteryzuje się cechami typowymi dla kandydozy, czy raczej sugeruje inne zaburzenie (np. bakteryjne zapalenie pochwy czy inną infekcję przenoszoną drogą płciową).

Jeśli istnieją ku temu wskazania (najczęstsze objawy to nawracające zakażenia pochwy), potwierdzenie rozpoznania opiera się na pobraniu wymazu z pochwy i wykonaniu badań mikroskopowych i mikrobiologicznych. Posiew umożliwia identyfikację gatunku Candida i wdrożenie dokładnie ukierunkowanego leczenia.

Profilaktyka grzybicy pochwy

Wystąpienie grzybicy pochwy zależy od czynników, które nie mają liniowego związku z brakiem higieny. Niestety taki stereotyp wciąż się utrzymuje, przez co wiele kobiet wstydzi się mówić o swoich dolegliwościach.

Wśród nawyków, które warto wdrożyć, by dbać o profilaktykę, najlepiej zwrócić uwagę na:

• dbanie o prawidłową higienę okolic intymnych – delikatne mycie z zewnątrz, bez stosowania agresywnych środków, bez irygacji pochwy, najlepiej wykorzystując do tego środki o specjalnym przeznaczeniu (niektórym kobietom najlepiej sprawdza się po prostu czysta woda);
• noszenie bawełnianej (oddychającej) bielizny i spanie bez majtek (w przewiewnych nieopinających spodenkach lub w koszuli nocnej);
• ograniczenie noszenia wkładek oraz używania perfumowanych kosmetyków;
• kontrolowanie swojego zdrowia – w przypadku schorzeń przewlekłych zawsze należy dążyć do wyrównania choroby;
• przy antybiotykoterapii – postępowanie z zaleceniami lekarza i ewentualne stosowanie probiotyków.

Czy można zarazić grzybicą pochwy? Kandydoza pochwy a leczenie partnera

Grzybica pochwy nie jest klasyczną „chorobą zakaźną” przenoszoną od lub na partnera. Kontakt seksualny może jednak sprzyjać jej nawrotom.

Mimo tego rutynowe leczenie partnera preparatami przeciwgrzybiczymi zwykle nie jest potrzebne. Rozważa się je, gdy:

• u mężczyzny pojawią się objawy zapalenia żołędzi/napletka (potocznie nazywanego grzybicą penisa);
• infekcja nawraca i wyraźnie czasowo wiąże się ze współżyciem (mimo prawidłowego leczenia pacjentki).

Zapobieganie grzybicy pochwy w ciąży – dlaczego to ważny temat?

U kobiet w ciąży pojawiają się znacznie bardziej sprzyjające warunki do tego, by drożdżaki naturalnie występujące we florze bakteryjnej pochwy, mogły się namnażać.

• Dzieje się tak z uwagi na zmieniającą się gospodarkę hormonalną – wyższy poziom estrogenów wpływa na nabłonek i ilość dostępnych „substratów” dla drobnoustrojów.
• Zmieniają się także mechanizmy, które są związane z miejscową odpowiedzią układu odpornościowego.

Co zrobić w przypadku infekcji intymnej w ciąży?

Jeśli pojawią się dolegliwości sugerujące intymną infekcję, nie należy panikować. Trzeba jednak zareagować szybko i rozsądnie. Zawsze najlepszym krokiem jest kontakt z ginekologiem. Lekarz przeprowadzi niezbędne badania i zadecyduje o dalszym postępowaniu.

Nigdy samodzielnie nie sięgaj po żadne leki bez konsultacji. Jeśli wcześniej miałaś rozpoznaną kandydozę i znasz typowy przebieg, nadal należy omówić leczenie z lekarzem prowadzącym – w ciąży priorytetem jest skuteczność, ale też bezpieczeństwo terapii i pewność rozpoznania.