Hemoroidy – przyczyny i objawy. Czym są hemoroidy zewnętrzne i wewnętrzne?

Choroba hemoroidalna jest jedną z najstarszych udokumentowanych przypadłości w historii medycyny – wzmianki o niej oraz metodach leczenia znajdują się już w egipskich papirusach. Czym są hemoroidy? To naturalne struktury, których funkcją jest uszczelnianie odbytu. Jednak gdy się powiększają, mogą powodować dyskomfort, ból lub krwawienie z odbytu podczas oddawania stolca. Choć szczyt występowania nieprawidłowości przypada na wiek 45-65 lat, to mogą pojawić się u każdego.

Dowiedz się, jakie są najczęstsze przyczyny powstawania hemoroidów i jak rozpoznać typowe objawy, aby wiedzieć, kiedy rozpocząć leczenie hemoroidów.

Co to są hemoroidy?

Prawidłowe hemoroidy (guzki krwawnicze) to naczynia krwionośne przypominające poduszeczki wypełnione krwią. Są zlokalizowane w kanale odbytu i pełnią ważną funkcję w procesie wypróżniania. Wraz z mięśniami zwieraczy odbytu kontrolują oddawanie gazów i stolca.

Problem powoduje zastój krwi, a gdy odpływ nie jest prawidłowy, guzki krwawnicze powiększają się i pojawia się stan zapalny wokół odbytu.

Osłabienie struktur podtrzymujących (z wiekiem lub pod wpływem silnego parcia) powoduje przesuwanie się hemoroidów w dół kanału odbytu. Jednak problem zaczyna dotyczyć coraz młodszych osób – już co dziesiąty pacjent zgłaszający się do proktologa z powodu występowania hemoroidów nie ukończył 30. roku życia.

Jak wyglądają hemoroidy? Stopnie zaawansowania

Wygląd hemoroidów zależy od stadium choroby oraz ich lokalizacji. Klasyfikacja proktologiczna wyróżnia cztery etapy rozwoju choroby:

• stopień I – zmiany znajdują się głęboko wewnątrz odbytnicy i odbycie, jedynym symptomem bywa niebolesne krwawienie z odbytu;
• stopień II – hemoroidy wypadają z kanału odbytu podczas parcia, po defekacji samoistnie wracają na miejsce. Mogą być odczuwalne jako przejściowy dyskomfort;
• stopień III – guzki wypadają na zewnątrz odbytu podczas parcia lub wysiłku i nie wracają same do środka – wymagają ręcznego wprowadzenia przez pacjenta;
• stopień IV – hemoroidy są stale widoczne na zewnątrz i nie dają się odprowadzić manualnie. Są sinawe i miękkie, a brzeg odbytu staje się obrzęknięty. W przypadku zakrzepicy zmiana staje się twarda i ciemnofioletowa.

Jakie są przyczyny hemoroidów?

Wiele przyczyn choroby hemoroidalnej związanych jest ze stylem życia. Nieprawidłowe nawyki powodują wzrost ciśnienia w naczyniach krwionośnych odbytu i deformacje hemoroidów.

Do najważniejszych czynników należą m.in.:

• twarde i suche stolce – wymuszają silne parcie, które obciąża naczynia układu krwionośnego w obrębie odbytu;
• siedzący tryb życia – sprzyja zastojowi krwi i osłabia mięśnie zwieraczy;
• dieta uboga w błonnik – kał staje się twardy i uszkadza śluzówkę podczas defekacji.

Czym jest efekt toalety?

„Efekt toalety” wiąże się ze zbyt długim przesiadywaniem na toalecie (np. czytanie, korzystanie z telefonu). To zachowanie nasila mechanizmy choroby hemoroidalnej nawet u osób, które nie mają wyraźnych objawów.

Pozycja siedząca podczas wypróżniania zwiększa napięcie, podczas gdy pozycja kuczna ułatwia naturalne i mniej obciążające wypróżnienie.

Główne przyczyny choroby hemoroidalnej u różnych grup pacjentów

Hemoroidy w ciąży dotyczą 30-50% kobiet. Objętość krwi w organizmie wzrasta o około 40-50%, co w połączeniu z uciskiem macicy tworzy idealne warunki do rozszerzania się splotów żylnych odbytu.

Jakie choroby zwiększają ryzyko hemoroidów?

Przyczyny i leczenie hemoroidów często są powiązane z ogólnym stanem zdrowia.

Choroby jelita grubego, takie jak zespół jelita drażliwego (IBS) czy przewlekłe stany zapalne, mogą powodować biegunki lub zaparcia drażniące rejon odbytu.

Przewlekły kaszel (np. u pacjentów z POChP lub palaczy) również jest czynnikiem ryzyka – każdy silny kaszel gwałtownie zwiększa ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej, co mechanicznie obciąża sploty żylne odbytu.

Otyłość (choroba otyłościowa) również jest istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju hemoroidów. Nadmierna masa ciała zwiększa ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej oraz miednicy, co powoduje większy ucisk na żyły odbytu i utrudnia odpływ krwi.

Marskość wątroby prowadzi do wzrostu ciśnienia w układzie żylnym oraz często do gromadzenia się płynu w jamie brzusznej. Płyn ten uciska żyły, utrudniając odpływ krwi z naczyń wokół odbytu.

Problemy urologiczne (łagodny rozrost prostaty, zwężenie cewki moczowej) zmuszają do przewlekłego parcia podczas oddawania moczu. Ten wysiłek działa tak samo, jak silne parcie przy oddawaniu stolca – znacząco zwiększa ryzyko choroby.

Obecność dużych guzów w jamie brzusznej (np. jajnika lub jelita grubego) zwiększa ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej i uciska żyły, co również blokuje swobodny powrót krwi z okolic miednicy, prowadząc do obrzęku splotów hemoroidalnych.

Jakie są objawy choroby hemoroidalnej?

Objawy mogą być różne w zależności od stopnia zaawansowania i typu hemoroidów. Pierwszym sygnałem nieprawidłowości jest zazwyczaj świąd, pieczenie oraz dyskomfort w okolicy odbytu. Pacjenci często odczuwają uczucie niepełnego wypróżnienia.

Niepowikłane hemoroidy wewnętrzne zazwyczaj nie bolą. Silny ból w okolicy odbytu pojawia się dopiero przy zakrzepicy hemoroidów zewnętrznych lub uwięźnięciu wewnętrznych.

Wypadające hemoroidy uniemożliwiają szczelne domknięcie odbytu – pojawia się wyciek śluzu lub masy kału. Prowadzi to do podrażnienia brzegu odbytu i świądu (często mylonego z grzybicą lub alergią).

Co nie jest typowym symptomem hemoroidów?

Ciemna krew, krew wymieszana ze stolcem, zmiana rytmu wypróżnień (naprzemienne biegunki i trudności z defekacją), utrata masy ciała czy bóle brzucha nie są typowymi objawami samych hemoroidów i wymagają pilnej diagnostyki.

Silny ból podczas defekacji (uczucie „szkła”) częściej świadczy o szczelinie odbytu. Stale widoczne na zewnątrz odbytu fałdy skórne mogą być pozostałością po przebytych hemoroidach i nie wymagają leczenia, jeśli nie przeszkadzają w higienie.

Czym są hemoroidy zewnętrzne i wewnętrzne?

Rozróżnienie typu zmian jest niezbędne do zaplanowania leczenia. Często diagnozuje się hemoroidy wewnętrzne i zewnętrzne jednocześnie. Oba typy hemoroidów oddziela linia grzebieniasta, powyżej której nie czujemy bólu (tylko ucisk), natomiast poniżej jest bardzo dużo receptorów bólowych.

• Hemoroidy wewnętrzne są zlokalizowane w kanale odbytu, nie posiadają unerwienia bólowego. Ich głównym objawem jest krwawienie. W zależności od stadium mogą wypadać na zewnątrz.
• Hemoroidy zewnętrzne – zlokalizowane na zewnątrz, pod skórą wokół ujścia odbytu, są wyjątkowo bolesne. Rzadziej krwawią, ale częściej dochodzi w nich do zakrzepicy.

Możliwe powikłania hemoroidów

Ignorowanie objawów i brak skutecznego leczenia hemoroidów może prowadzić do anemii (skutek obfitego krwawienia) oraz uwięźnięcia lub zakrzepicy hemoroida, co wymaga interwencji chirurgicznej.

Poważnym ryzykiem jest pomyłka w samodiagnozie. Rozpoznanie i leczenie musi być poprzedzone badaniem proktologicznym i niekiedy kolonoskopią jelita grubego.

Domowe sposoby zapobiegania i łagodzenia objawów

Te same czynniki, które sprzyjają rozwojowi hemoroidów, odpowiadają również za ich nawroty – dlatego profilaktyka opiera się głównie na zmianie codziennych nawyków.

Zanim leczenie operacyjne stanie się konieczne, zalecane są domowe sposoby na hemoroidy:

• dieta wysokobłonnikowa i odpowiednie nawodnienie – pomagają złagodzić objawy po wypróżnieniu;
• higiena – szorstki papier toaletowy podrażnia skórę, wskazane jest podmywanie się wodą po oddaniu stolca;
• ruch – unikanie długiego stania i robienie przerw w pracy siedzącej;
• nasiadówki – kora dębu działa ściągająco i łagodzi objawy hemoroidów w początkowym stadium.

Kiedy konieczne jest leczenie?

Każde krwawienie oraz ból w okolicy odbytu wymagają konsultacji i diagnostyki, w tym różnicowania przyczyn krwawienia z odbytu (np. szczelina odbytu). Leczenie hemoroidów zależy od stopnia zaawansowania.

• We wczesnych fazach stosuje się leczenie zachowawcze i leczenie objawowe.
• W stanach zaawansowanych wdrażane są metody małoinwazyjne lub leczenie chirurgiczne (usunięcie hemoroidów).

Im wcześniej rozpocznie się leczenie hemoroidów, tym większa szansa na uniknięcie zabiegów.