Zapalenie pęcherza moczowego dotyka rocznie setek milionów osób na świecie. Drobnoustroje dostają się do pęcherza przez cewkę moczową, powodując stan zapalny – pieczenie podczas oddawania moczu, częstomocz i ból w podbrzuszu. Choć problem wydaje się błahy, może prowadzić do poważnych powikłań – w tym zapalenia nerek.
Poznaj strategie leczenia infekcji dolnych dróg moczowych dostosowane do płci i wieku. Dowiedz się, które leki są najskuteczniejsze i bezpieczne w chorobach układu moczowego.
Leczenie zakażenia
Najczęstszą przyczyną zapalenia pęcherza moczowego są bakterie, a celem terapii jest ich usunięcie i zwalczenie stanu zapalnego błony śluzowej pęcherza. W przypadku zapaleń niepowikłanych, które dotyczą głównie kobiet, bakteria E. coli odpowiada za 75–95% wszystkich przypadków. Ma to duże znaczenie, ponieważ skuteczność antybiotykoterapii zależy od tego, jak wrażliwe są bakterie na dostępne leki.
Strategie leczenia różnią się w zależności od tego, czy mamy do czynienia z zapaleniem pęcherza u kobiety, czy z zapaleniem pęcherza u dziecka, mężczyzny lub osoby w podeszłym wieku.
Odpowiednie leczenie pozwala uniknąć migracji bakterii i rozwoju odmiedniczkowego zapalenia nerek.
Leki na zapalenie pęcherza moczowego u dzieci
Sposób leczenia zapalenia pęcherza moczowego u dzieci jest ściśle uzależniony od wieku i przebiegu klinicznego. Jednak postępowanie zawsze musi być zdecydowane – niezbędne jest szybkie rozpoznanie i odpowiednie leczenie.
U niemowląt do 3. miesiąca życia każde podejrzenie zakażenia (gorączka, bakteriomocz) jest wskazaniem do leczenia szpitalnego i antybiotykoterapii dożylnej. Wynika to z niedojrzałości układu odpornościowego i wysokiego ryzyka sepsy.
U dzieci starszych, w przypadku zapalenia pęcherza bez wysokiej gorączki i wymiotów, możliwe jest leczenie ambulatoryjne (w przychodni). Często stosowana jest furazydyna (popularna „furagina”), która może być podawana dzieciom powyżej 2. roku życia (lub młodszym po ustaleniu dawki przez lekarza).
Antybiotyk na zapalenie pęcherza moczowego u kobiet
W przypadku niepowikłanego zapalenia pęcherza moczowego u kobiet (które nie są w ciąży) zalecane są krótkie antybiotykoterapie, jako leczenie pierwszego rzutu.
Leczenie przeciwbakteryjne prowadzi do szybszego ustąpienia objawów zakażenia dróg moczowych niż w przypadku zastosowania wyłącznie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ; np. ibuprofen) i obserwacji. Ponadto terapia wyłącznie lekami NLPZ wiąże się z większym ryzykiem rozprzestrzeniania się infekcji.
Leczenie i ryzyko zapalenia pęcherza moczowego w ciąży
Powiększona macica uciska na moczowody oraz pęcherz. Utrudnia to odpływ moczu i powoduje zastój, który w połączeniu z glikozurią, sprzyja gromadzeniu się i namnażaniu bakterii.
W tym okresie każde zapalenie pęcherza i inne zakażenie układu moczowego traktowane są jako powikłane i wymagają natychmiastowego wdrożenia leczenia.
Leczenie zapalenia pęcherza polega na przyjmowaniu leków zwalczających bakterie będące przyczyną zakażenia. Za bezpieczne tabletki na zapalenie pęcherza w ciąży uważane są, (m.in.):
- piwmecylinam;
- fosfomycyna;
- amoksycylina.
W leczeniu empirycznym (przed uzyskaniem wyniku posiewu) lekami pierwszego wyboru są fosfomycyna oraz piwmecylinam. Amoksycylina, choć bezpieczna dla płodu, nie jest zalecana jako lek pierwszego rzutu bez potwierdzenia wrażliwości bakterii, ze względu na bardzo wysoką oporność szczepów E. coli w Polsce.
Należy zachować ostrożność w leczeniu ostrego zapalenia pęcherza pochodnymi nitrofuranu. Ze względu na ryzyko powikłań są przeciwwskazane w I trymestrze ciąży oraz w okresie bezpośrednio poprzedzającym poród.
Nieleczone zapalenie pęcherza w ciąży niesie ryzyko przedwczesnego porodu oraz niskiej masy urodzeniowej noworodka.
Terapia zapalenia pęcherza u mężczyzn
Leczenie u mężczyzn musi trwać dłużej niż u kobiet. Wynika to z anatomicznej bliskości gruczołu krokowego i ryzyka jego zajęcia przez bakterie.
Leki na zapalenie pęcherza u mężczyzn muszą charakteryzować się dobrą penetracją do tkanek prostaty (np. fluorochinolony, trimetoprim), a ich wybór powinien być poparty wynikiem posiewu moczu.
Infekcje pęcherza w podeszłym wieku
U seniorów często zdarzają się infekcje bez objawów sugerujących zapalenie pęcherza.
Bezobjawowa obecność bakterii w moczu występuje u około 16% kobiet i 19% mężczyzn mieszkających w domu oraz u 50% kobiet i 40% mężczyzn przebywających w zakładach opiekuńczych.
Na podstawie aktualnych badań naukowych rozpoznanie zapalenia pęcherza moczowego bez dolegliwości nie wymaga antybiotykoterapii (z wyjątkiem planowanych zabiegów urologicznych).
Leczenie infekcji wdraża się tylko w przypadku wystąpienia objawów zapalenia pęcherza moczowego – środek dobierany jest w zależności m.in. od płci, stanu nerek.
Leki na stan zapalny błony śluzowej pęcherza moczowego
Zapalenie pęcherza moczowego to stan, który jest leczony głównie chemioterapeutykami i antybiotykami. Dobierane są w zależności od indywidualnych dolegliwości oraz lekooporności bakterii.
Do najczęściej rekomendowanych substancji pierwszego wyboru należą:
- fosfomycyna;
- piwmecylinam;
- furazydyna;
- nitroksolina
Ze względu na rosnącą oporność bakterii odradzane jest stosowanie aminopenicylin (np. amoksycyliny) oraz fluorochinolonów (np. cyprofloksacyny) jako leków pierwszego wyboru w ostrym zapaleniu pęcherza moczowego.
Fosfomycyna
Fosfomycyna jest uznawana za lek pierwszego rzutu w leczeniu ostrego, niepowikłanego zapalenia u kobiet w okresie rozrodczym. Osiąga bardzo wysokie stężenie w moczu, które utrzymuje się przez kilkadziesiąt godzin, co zapewnia skuteczne działanie przy jednorazowym podaniu.
Nitroksolina
Nitroksolina jest chemioterapeutykiem. Charakteryzuje się szerokim działaniem przeciwbakteryjnym na bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne występujące w moczu. Jest rozważana jako opcja w leczeniu infekcji wywołanych przez wielooporne bakterie.
Furazydyna
Furazydyna jest pochodną nitrofuranu, znana szerzej jako „furagina”. Jest lekiem pierwszego wyboru w leczeniu ostrego niepowikłanego zapalenia pęcherza moczowego u kobiet. Stosuje się ją również w profilaktyce nawracających zakażeń układu moczowego.
Piwmecylinam
Piwmecylinam to antybiotyk o wąskim spektrum działania. Jest zalecany jako lek pierwszego rzutu w ostrym bakteryjnym zapaleniu pęcherza u kobiet.
Leki alternatywne
Trimetoprim jest stosowany w leczeniu niepowikłanych stanów zapalnych oraz w profilaktyce nawrotów infekcji. Zaleca się go jako lek alternatywny pierwszego rzutu wyłącznie, gdy wskaźnik oporności bakterii E.coli jest niski i nie przekracza 20%.
Cefalosporyny (np. cefadroksyl, cefaklor) znajdują szczególne zastosowanie w terapii i profilaktyce u kobiet w ciąży. Nie są jednak zalecane jako leki pierwszego wyboru w terapii empirycznej ze względu na negatywny wpływ na florę jelit i pochwy.
Leki na infekcje pęcherza
| Substancja czynna | Nazwy handlowe leków |
| Fosfomycyna | |
| Furazydyna | |
| Nitroksolina | |
| Trimetoprim |
|
| Piwmecylinam |
|
| Cefalosporyny |
Domowe sposoby na zapalenie pęcherza moczowego
Pierwszą linią obrony jest intensywne nawadnianie organizmu. Wymusza to częstsze oddawanie moczu, co wypłukuje drobnoustroje z pęcherza i utrudnia im namnażanie się.
Wsparcie w walce z najczęstszym sprawcą infekcji, bakterią E. coli, stanowi D-mannoza. Jej działanie opiera się na blokowaniu przylegania bakterii do ścian pęcherza – neutralizuje zdolność bakterii do „zakotwiczenia się” w błonie śluzowej.
Ulgę w dolegliwościach może przynieść również ziołolecznictwo. Wśród zalecanych składników znajdują się m.in. liść rozmarynu, korzeń lubczyku czy ziele centurii, które wspomagają przepłukiwanie i łagodzenie stanu zapalnego.
Uzupełnieniem jest unikanie podrażnień i odpowiedni styl życia. Podczas infekcji zalecana jest dieta lekkostrawna oraz dbanie o regularne wypróżnienia, aby unikać zaparć, które są czynnikiem ryzyka.
Jak zapobiegać zapaleniu pęcherza moczowego?
Unikanie narażeń na infekcje układu moczowego pomaga przerwać błędne koło nawrotów.
Te nawyki warto wdrożyć:
- higiena – podmywanie się w kierunku od przodu do tyłu zapobiega zapaleniu cewki moczowej;
- regularne opróżnianie pęcherza – zapalenie pęcherza moczowego częściej występuje u osób wstrzymujących oddawanie moczu;
- oddawanie moczu po stosunku – wypłukuje bakterie, które mogły zostać wprowadzone do cewki;
- unikanie spermicydów – kobiety stosujące środki plemnikobójcze częściej chorują na zapalenie pęcherza;
- immunoprofilaktyka – w nawracającym zakażeniu układu moczowego lekarz może zaproponować szczepionki doustne zawierające lizaty bakterii E. coli, (np. Uro-Vaxom), które stymulują układ odpornościowy i zapobiegają przewlekłym zapaleniom pęcherza.
U kobiet po menopauzie, u których występują nawracające infekcje, zalecane jest stosowanie dopochwowej terapii estrogenowej. Odbudowuje ona florę Lactobacillus i obniża pH pochwy, co zapobiega kolonizacji bakteriami uropatogennymi.