Diagnostyka refluksu żołądkowo-przełykowego wykazała chorobę i zidentyfikowała przyczyny dolegliwości. W tym momencie stajesz przed pytaniem: co dalej? Nie wystarczy jedynie doraźne zwalczanie objawów ze strony przewodu pokarmowego ani bólu w klatce piersiowej. Niezbędne jest kompleksowe podejście – nieleczona choroba refluksowa przełyku zwiększa ryzyko powikłań.
Perspektywa przewlekłego leczenia może budzić Twój niepokój – to zrozumiałe. Poznaj dostępne ścieżki terapeutyczne, dowiedz się, jakie leki są zalecane i sprawdź, kiedy interwencja chirurga staje się niezbędna.
Sposoby leczenia choroby refluksowej
Odpowiednie leczenie refluksu jest procesem wieloetapowym, którego głównym celem jest ustąpienie objawów, wygojenie stanów zapalnych śluzówki oraz zapobieganie powikłaniom. Terapia zależy od: przyczyn refluksu, nasilenia objawów, wieku oraz obecności zmian górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Wyróżniamy trzy filary postępowania z chorobą refluksową przełyku:
- modyfikację stylu życia;
- farmakoterapię;
- leczenie operacyjne choroby refluksowej.
Uzyskanie długotrwałej remisji lub wyleczenie refluksu często wymaga łączenia tych metod.
Leki na refluks
Leki na refluks mają przede wszystkim zmniejszyć agresywność soku żołądkowego poprzez hamowanie wydzielania kwasu solnego lub jego neutralizację.
Podstawową grupą leków są inhibitory pompy protonowej (IPP). Mechanizm ich działania polega na blokowaniu enzymu (pompy protonowej) w komórkach okładzinowych żołądka, który odpowiada za produkcję kwasu.
Drugą grupą leków stosowanych w przypadku refluksu są H2-blokery (antagoniści receptora histaminowego H2). Działają słabiej od IPP, ale szybciej – często są stosowane w łagodniejszych postaciach choroby lub jako terapia wspomagająca.
Doraźnie mogą być stosowane leki zobojętniające kwas solny oraz alginiany. Tworzą one mechaniczną barierę na powierzchni treści żołądkowej lub neutralizują kwas. Przynoszą szybką ulgę w zgadze, jednak ich działanie jest krótkotrwałe i nie zwalczają przyczyny stanu zapalnego.
Leczenie wspomagające i refluks oporny
Najnowsze przeglądy sugerują, że nawet do 40-55% pacjentów z GERD może doświadczać objawów pomimo optymalnej terapii IPP. W takim przypadku zaleca się preparaty o innym mechanizmie działania.
Prokinetyki przyspieszają opróżnianie żołądka i zwiększają napięcie dolnego zwieracza przełyku. W połączeniu z IPP zwiększają skuteczność terapii i zmniejszają ryzyko nawrotów, szczególnie u osób z uczuciem pełności po posiłku.
Preparaty z kwasem hialuronowym i siarczanem chondroityny chronią śluzówkę. Działają poprzez powlekanie przełyku, uszczelnianie przestrzeni między komórkami i osłanianie nerwów przed działaniem treści żołądkowej.
Jeśli badania wykażą, że nie masz patologicznego refluksu, a mimo to odczuwasz objawy przełykowe, przyczyną może być nadwrażliwość. W takim przypadku gastroenterolog może zalecić niskie dawki neuromodulatorów, czyli leków wpływających m.in. na odczuwanie bólu.
Leczenie operacyjne refluksu żołądkowo-przełykowego
Gdy leczenie farmakologiczne nie likwiduje nieprzyjemnych objawów, pacjent źle toleruje leki, lub gdy przyczyną dolegliwości jest duża przepuklina rozworu przełykowego, rozważa się leczenie chirurgiczne.
Najczęściej wykonywana jest laparoskopowa fundoplikacja sposobem Nissena. Zabieg polega na owinięciu górnej części żołądka wokół dolnego odcinka przełyku. Tworzony jest „kołnierz”, który wzmacnia dolny zwieracz przełyku, przywraca barierę antyrefluksową i uniemożliwia cofanie się treści żołądkowej. Większość pacjentów po tym zabiegu odczuwa trwałą ulgę i może odstawić leki na refluks.
U pacjentów z otyłością (BMI > 35) klasyczna fundoplikacja Nissena ma wyższy odsetek niepowodzeń. Rekomendowaną metodą, która zwalcza zarówno otyłość, jak i refluks, jest operacja bariatryczna typu Roux-en-Y gastric bypass (ominięcie żołądkowe). Zabieg jest uznawany za jedną z najskuteczniejszych metod eliminacji refluksu u osób otyłych.
Nowoczesne terapie i nadzieje na leczenie choroby refluksowej przełyku
Nadzieją dla pacjentów są leki blokujące wydzielanie kwasu, tzw. P-CAB (blokery kwasowe konkurujące z potasem). Leki z tej grupy (np. wonoprazan, tegoprazan) działają szybciej i silniej. Ponadto stabilniej utrzymują pH w żołądku niż tradycyjne IPP.
P-CAB mogą być przełomem dla osób, u których objawy refluksu są nasilone (np. w ciężkim zapaleniu przełyku) oraz u pacjentów, u których IPP nie złagodziły objawów.
Leczenie refluksu – szczególne grupy
Leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego u niektórych grup wymaga indywidualnego podejścia:
- refluks u niemowląt i dzieci – leczenie farmakologiczne wdraża się ostrożnie, zazwyczaj po wyczerpaniu metod dietetycznych i pozycyjnych;
- typowe objawy refluksu w ciąży – wiele leków stosowanych w GERD może nie być bezpiecznych dla płodu. Lekiem pierwszego rzutu są zazwyczaj preparaty zobojętniające i alginiany, a IPP tylko w uzasadnionych przypadkach;
- okres karmienia piersią – w okresie laktacji H2-blokery stanowią bezpieczną opcję systemową;
- refluks u osób w podeszłym wieku – należy uwzględnić interakcje lekowe. IPP mogą wpływać na wchłanianie innych leków oraz witaminy B12 i magnezu, co jest istotne przy długotrwałej terapii.
Domowe sposoby na refluks
Domowe sposoby koncentrują się na łagodzeniu objawów refluksu żołądka (np. pieczenia w przełyku) i unikaniu czynników zwiększających ryzyko refluksu.
Pomocne może być siemię lniane, które działa osłaniająco na błonę śluzową przełyku. Należy unikać mięty pieprzowej – choć jest kojarzona z trawieniem, może nasilać objawy refluksu poprzez relaksację dolnego zwieracza przełyku.
Warto zadbać o odpowiednie nawodnienie. Należy wybierać wody lecznicze lub mineralne niegazowane, które na etykiecie mają oznaczenie pH > 8 oraz wysoką zawartość wodorowęglanów, wapnia i magnezu. To właśnie te jony odpowiadają za chemiczną neutralizację kwaśnej treści w przełyku i żołądku.
W okresach znacznego nasilenia najczęstszych objawów pomocna może być tymczasowa dieta lekkostrawna (posiłki gotowane, miksowane, łatwe do trawienia). Taki sposób żywienia może łagodzić objawy refluksu, w tym zgagę.
Jak zapobiegać chorobie refluksowej przełyku i żołądka?
Prewencja powstawania refluksu i zapobieganie nawrotom opiera się na wprowadzeniu zmian, które, choć wydają się proste, wymagają konsekwencji.
Dieta
W odpowiedniej diecie znaczenie ma nie tylko to, co jemy, ale również sposób spożywania posiłków. Porcje powinny być mniejsze i spożywane częściej (5 razy dziennie). Zapobiega to przepełnieniu żołądka i przedostawaniu się treści pokarmowej z żołądka do przełyku. Należy również wyeliminować pokarmy, które nasilają wydzielanie kwasu solnego lub osłabiają zwieracz.
Aby złagodzić nocny refluks, zaleca się uniesienie wezgłowia łóżka o 15-20 cm. Utrudnia to cofanie się treści żołądkowej do przełyku podczas snu.
Styl życia
Modyfikacja stylu życia obejmuje przede wszystkim redukcję masy ciała u osób z nadwagą i otyłością. Nawet niewielki spadek wagi zmniejsza ciśnienie wewnątrzbrzuszne i redukuje u pacjentów objawy refluksu przełyku.
Na co dzień należy unikać noszenia obcisłej odzieży i pasków ściskających brzuch.