Leczenie otyłości jeszcze niedawno było niekończącą się walką z efektem jo-jo i poczuciem winy. Chory słyszał od lekarza: „mniej jeść, więcej się ruszać”, a od bliskich, by wyeliminować węglowodany albo jeść same warzywa. Niewiele warta pseudo pomoc potęgowała poczucie winy wśród chorych, a nadmierna masa ciała pogarszała stan zdrowia dzień po dniu. Skuteczne działanie wygląda inaczej. Ośrodki zajmujące się leczeniem otyłości tworzą wieloaspektową długoterminową strategię dla każdego pacjenta. Celem jest przede wszystkim poprawa parametrów metabolicznych, ustąpienie powikłań i odzyskanie sprawności.
Poznaj możliwości leczenia i sprawdź, jak odzyskać kontrolę nad zdrowiem!
Kompleksowy program leczenia otyłości
Skuteczne leczenie otyłości wymaga czasu, współpracy różnych specjalistów i zrozumienia, że jest to przewlekła choroba, a nie kwestia estetyki ani braku silnej woli.
Kompleksowy program leczenia choroby otyłościowej opiera się na:
- czterech filarach terapeutycznych:
1) terapii behawioralnej i modyfikacji stylu życia;
2) leczeniu żywieniowym (dietetycznym);
3) farmakoterapii;
4) leczeniu chirurgicznym; - zaangażowaniu zespołu specjalistów – lekarza, dietetyka, psychologa, chirurga, fizjoterapeuty;
- koncentracji na leczeniu powikłań, a nie tylko na redukcji ilości tkanki tłuszczowej.
Cele kliniczne i terapeutyczne leczenia nadwagi i otyłości – terapia powikłań
W prowadzonym leczeniu osób z nadwagą lub otyłością najważniejsze jest ograniczenie negatywnych konsekwencji zdrowotnych, a spadek masy ciała służy temu, by ten cel osiągnąć.
Redukcja masy ciała już o 5-10% w stosunku do wagi wyjściowej zmniejsza ryzyko powikłań otyłości:
- obniża ciśnienie tętnicze;
- poprawia glikemię (poziom cukru);
- redukuje stężenie lipidów;
- zmniejsza ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2.
Dietetyka i zmiana stylu życia
Wskazówki medycyny stylu życia są bazą, na której buduje się dalsze etapy procesu zdrowotnego niezależnie od stopnia zaawansowania choroby. Krótkotrwałe i restrykcyjne diety zwalniają metabolizm, dlatego niezbędna jest trwała modyfikacja wyborów żywieniowych i zdrowy styl życia.
Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dietetyki wskazują na dietę śródziemnomorską lub dietę o niskim indeksie glikemicznym jako najkorzystniejsze.
Zwiększenie aktywności fizycznej powinno być wdrażane stopniowo. Dla pacjenta z otyłością olbrzymią początkiem regularnej aktywności fizycznej może być krótki spacer czy aqua-aerobik, który nie obciąża stawów.
Leki na otyłość
Wprowadzenie leków na otyłość rozważa się, gdy:
- zmiana nawyków nie przynosi oczekiwanych efektów;
- wskaźnik BMI wynosi ≥30 kg/m²:
- BMI ≥27 kg/m² przy współistnieniu następstw zdrowotnych (np. cukrzyca typu 2).
Nowoczesne preparaty na otyłość oddziałują na ośrodki apetytu w mózgu, zwiększają uczucie sytości i redukują natrętne myśli o jedzeniu. Wspierają w procesie zmiany nawyków żywieniowych.
Jeśli mimo postępowania zachowawczego choroba nadal postępuje lub powikłania się nasilają, chirurgia bariatryczna staje się kolejnym, uzasadnionym etapem procesu zdrowienia.
Chirurgiczne metody leczenia otyłości
Operacyjne leczenie otyłości (chirurgia bariatryczna i metaboliczna) jest obecnie najskuteczniejszą metodą trwałego zmniejszenia wagi u pacjentów z otyłością olbrzymią. Jest to operacja ratująca życie.
Wskazania do operacji:
- BMI ≥ 35 kg/m² (niezależnie od występowania chorób towarzyszących);
- BMI ≥ 30 kg/m² u chorych z cukrzycą typu 2 lub innymi ciężkimi następstwami, u których leczenie zachowawcze nie przyniosło efektów.
Otyłość jest schorzeniem chronicznym, dlatego u części chorych może dojść do nawrotu masy ciała lub powikłań po operacji. W takich sytuacjach wykonuje się operacje rewizyjne (naprawcze lub zmienia metodę).
Rękawowa resekcja żołądka
To obecnie najpopularniejsza nieodwracalna metoda operacji bariatrycznej na świecie. Polega na usunięciu około 80-85% żołądka wzdłuż krzywizny większej, pozostawiając wąski „rękaw”.
Po zabiegu uzyskuje się efekt restrykcyjny (mniejsza pojemność), a usunięcie dna żołądka, w którym produkowana jest grelina (hormon głodu), powoduje zmniejszenie łaknienia.
Wyłączenie żołądkowe typu Roux-en-Y (Roux-en-Y Gastric Bypass – RYGB)
W trakcie tej procedury zostaje wytworzony mały zbiornik (wielkości orzecha włoskiego) z górnej części żołądka i bezpośrednio połączony z jelitem cienkim (z ominięciem dwunastnicy i części jelita czczego).
W efekcie uzyskujemy zmniejszenie ilości pokarmu, który pacjent może przyjąć i ograniczone wchłanianie kalorii. Stan po zabiegu powoduje silną stymulację hormonów jelitowych, która sprzyja szybkiej poprawie glikemii.
Charakterystycznym skutkiem ubocznym tej metody jest zespół poposiłkowy, w którym po spożyciu cukrów prostych mogą wystąpić:
- kołatanie serca;
- zawroty głowy;
- poty;
- biegunka.
Wymaga to unikania słodyczy, co paradoksalnie wspomaga utrzymanie diety.
Inne metody chirurgiczne
Obecnie chirurgia pozwala na zastosowanie różnych rozwiązań, dostosowanych do pacjenta (m.in.):
- wyłączenie żołądkowe z jednym zespoleniem – uproszczona wersja bypassu. Polega na wytworzeniu długiego zbiornika żołądkowego i połączeniu go z jelitem za pomocą tylko jednego zespolenia. Często jest odwracalna;
- wyłączenie żółciowo-trzustkowe z przełączeniem dwunastniczym oraz SADI-S – procedury silnie wyłączające wchłanianie. Stosowane głównie, gdy BMI >50 lub bardzo ciężkimi zaburzeniami metabolicznymi. Wiążą się z największą utratą masy ciała, ale też z największym ryzykiem niedoborów pokarmowych i koniecznością rygorystycznej suplementacji;
- regulowana opaska żołądkowa – jej popularność drastycznie spadła z powodu częstych powikłań, konieczności reoperacji i gorszych wyników odległych w porównaniu do wcześniej wymienionych metod.
Leczenie wymaga dożywotniej współpracy chorego z zespołem medycznym, suplementacji witamin i stałej kontroli dietetycznej.
Metody endoskopowe
Metody endoskopowe umożliwiają wykonywanie procedur bez nacinania powłok brzusznych (przez usta). Są to m.in.:
- balony wewnątrzżołądkowe – umieszczane na 6-12 miesięcy. Często wiążą się z nawrotem masy ciała po usunięciu balonu;
- endoskopowa rękawowa plastyka żołądka – polega na zszyciu ścian żołądka (od wewnątrz), by zmniejszyć jego objętość. Jest to opcja dla pacjentów z BMI 30-40, którzy nie kwalifikują się lub nie chcą klasycznej operacji.
Protokół kompleksowej opieki okołooperacyjnej – ERABS
Nowoczesne ośrodki stosują protokół kompleksowej opieki okołooperacyjnej (ERABS; Enhanced Recovery After Bariatric Surgery), który pozwala na szybszy powrót do zdrowia i mniejszy stres dla organizmu.
Zgodnie z aktualnymi zaleceniami klinicznymi Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości, zarówno proces przygotowania pacjenta do zabiegu, jak i sama operacja powinny przebiegać ściśle według tych standardów.
ERABS obejmuje (m.in.):
- interdyscyplinarne przygotowanie – zaangażowany jest zespół specjalistów;
- optymalizację stanu zdrowia – przed zabiegiem konieczna jest kompleksowa ocena stanu zdrowia oraz wyrównanie chorób towarzyszących otyłości (np. nadciśnienia), a także edukacja pacjenta;
- wstępne zmniejszenie masy ciała – jest to element, który służy zmniejszeniu ryzyka w trakcie i po operacji;
- długoterminową opiekę pooperacyjną – pacjent po zabiegu pozostaje pod stałą kontrolą ośrodka leczącego (przez całe życie), co pozwala zapobiegać powikłaniom, w szczególności niedoborom żywieniowym.
Rola wsparcia psychologicznego
Otyłość i jej powikłania często wiążą się z zaburzeniami nastroju, depresją, emocjonalnym jedzeniem czy zespołem kompulsywnego objadania się. Dlatego niezbędna jest opieka psychologa lub psychodietetyka.
Leczenie nadwagi i otyłości wymaga czasu, cierpliwości i stałego monitorowania. Wizyty kontrolne służą nie tylko ważeniu i pomiarom tkanki tłuszczowej, ale przede wszystkim ocenie stanu zdrowia pacjenta, korekcie leczenia farmakologicznego i wsparciu w kryzysach.
Leczenie otyłości to proces – pierwszy krok do zmiany
Kliniki leczenia otyłości dla uzyskania najlepszych efektów wykorzystują: wiedzę medyczną, nowoczesną farmakologię, chirurgię oraz edukują chorego do pracy nad przyczynami otyłości.
Skuteczne leczenie otyłości wymaga wyjścia poza schemat diety cud.
Otyłość i jej następstwa, takie jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca typu 2 czy problemy ze stawami, są odwracalne lub możliwe do znacznego złagodzenia. Pacjent podejmujący terapię zyskuje nie tylko mniejszą lub prawidłową masę ciała, ale przede wszystkim lepszą jakość życia i sprawność.