Zmagasz się z zespołem jelita drażliwego (IBS)? Ból brzucha, wzdęcia i nieregularne wypróżnienia potrafią poważnie zakłócić codzienne życie. Choć IBS to schorzenie przewlekłe, dobrze dobrana terapia może skutecznie złagodzić objawy.

W tym artykule znajdziesz przegląd leków stosowanych w łagodzeniu dolegliwości IBS – zarówno dostępnych bez recepty, jak i przepisywanych przez lekarza. Dowiedz się, które z nich mogą pomóc Ci lepiej radzić sobie z chorobą i poprawić komfort życia.

Leki na IBS

W leczeniu zespołu jelita drażliwego zalecane są różne preparaty, dobierane indywidualnie.

Xifaxan 400 mg
Imodium Instant
Loperamide Aurovitas
Buscolysin
NO-SPA
Duspatalin retard
Ircolon forte
Tribux Forte
Ulgix Laxi
Spasmolina

Leczenie farmakologiczne ma na celu zmniejszanie objawów, które nie ustępują pomimo wsparcia psychologicznego i modyfikacji diety.

Jakie są dostępne metody leczenia zespołu jelita drażliwego?

Podstawą terapii zespołu jelita drażliwego (IBS – irritable bowel syndrome) jest holistyczne podejście. Skuteczna terapia opiera się na trzech filarach: partnerskiej relacji z lekarzem, świadomych zmianach w stylu życia oraz dopasowanej diecie. Leczenie IBS zależy od indywidualnych czynników, dlatego całościowe podejście umożliwi łagodzenie objawów i dotarcie do ich źródła.

Niezbędnym elementem jest zaufanie i dobra komunikacja z lekarzem, która pozwala zredukować lęk przed poważnymi schorzeniami, takimi jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego i rak jelita grubego.

Pierwszym krokiem po rozpoznaniu zespołu jelita drażliwego jest modyfikacja stylu życia. Stres jest silnym czynnikiem wyzwalającym objawy, dlatego wskazane są techniki relaksacyjne i dbanie o regularną aktywność fizyczną.

Niezależnie od objawów zespołu jelita drażliwego odpowiednia dieta jest niezwykle ważna: Warto zwrócić uwagę na kilka podstawowych zasad:

regularne spożywanie posiłków i unikanie pośpiechu;
ograniczenie produktów nasilających objawy związane z IBS (np. potrawy wzdymające, potrawy z laktozą, ostre przyprawy czy używki);
zwiększenie podaży błonnika rozpuszczalnego – może przynieść ulgę.

U niektórych osób z zespołem jelita drażliwego lekarz może zalecić dietę Low FODMAP, która polega na czasowym ograniczeniu łatwo fermentujących węglowodanów, aby zidentyfikować te, które szkodzą pacjentowi.

Terapia farmakologiczna jest wprowadzana, gdy zmiany w stylu życia i dieta nie przynoszą wystarczającej ulgi w dolegliwościach drażliwego jelita.

Jaki jest najlepszy lek na jelito drażliwe?

Nie istnieje jeden, uniwersalny i najlepszy lek na stosowany w każdym przypadku zespołu jelita drażliwego. Terapia jest dobierana indywidualnie, w zależności od przyczyny i dominującego podtypu. Celem jest złagodzenie dolegliwości i poprawa funkcjonowania układu pokarmowego. Ponieważ objawy bólowe są jednym z głównych i nieodłącznych objawów IBS, leczenie bardzo często koncentruje się na ich łagodzeniu – zgodnie z indywidualnym obrazem choroby.

Pierwsza linia obrony przed bólem w zespole jelita drażliwego, leki o działaniu rozkurczowym (spazmolityki) – uznawane są za podstawę terapii. Substancje takie jak drotaweryna, alweryna czy mebeweryna łagodzą skurcze mięśni gładkich jelita, przynosząc ulgę w bólu.

Leki rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego:

AuroGastro (hioscyna);
Spastyna Max (drotaweryna);
Auroverin MR (alweryna);
Duspatalin Gastro (mebeweryna);
Debretin Forte (trimebutyna).

W celu korzystnej modyfikacji mikrobioty jelitowej w IBS od wielu lat stosowane są probiotyki (żywe kultury bakterii), które mogą znacząco poprawić stan flory bakteryjnej jelit w każdej postaci zespołu drażliwego jelita. Ich skuteczność zależy od konkretnego szczepu, dlatego warto wybrać preparat o udowodnionym działaniu i przyjmować przez co najmniej kilka tygodni.

Badania potwierdzają, że niektóre szczepy, jak Lactobacillus plantarum 299v czy Bifidobacterium infantis, mogą skutecznie łagodzić ból brzucha i wzdęcia.

Leki w IBS dostępne są w różnych formach, najczęściej jako tabletki, kapsułki (np. dojelitowe, o przedłużonym uwalnianiu). Stosuje się także leki rozkurczowe w postaci kropli na zespół jelita drażliwego.

Stosowanie leków w ciąży wymaga skonsultowania się z lekarzem. Większość badań klinicznych nad lekami (również lekami bez recepty) wyklucza ciężarne, dlatego dane na temat bezpieczeństwa są ograniczone – w takim przypadku decyzję o leczeniu zawsze podejmuje lekarz, oceniając indywidualne korzyści i potencjalne ryzyko.

W terapii zespołu jelita drażliwego stosuje się różne grupy leków, a ich przeciwwskazania mogą być ogólne dla danej klasy lub specyficzne dla konkretnego preparatu – na przykład olejku z mięty pieprzowej nie stosuje się przy chorobach wątroby.

Chociaż większość preparatów jest ogólnie dobrze tolerowana, istnieją konkretne przeciwwskazania i grupy pacjentów, u których należy zachować szczególną ostrożność lub unikać pewnych terapii:

nieswoista choroba zapalna jelit w przeszłości;
cukrzyca;
niestabilna choroba tarczycy;
przebyte (niektóre) operacje jamy brzusznej;
wirus HIV;
podeszły wiek;
choroby nerek lub wątroby.

Jakie leki na receptę stosuje się w postaci biegunkowej IBS?

Gdy w przebiegu zespołu jelita drażliwego dominuje biegunka, a leki przeciwbiegunkowe OTC (np. loperamid) nie przynoszą wystarczającej poprawy, lekarz może sięgnąć po bardziej zaawansowane środki. Loperamid, choć skutecznie hamuje biegunki, nie wpływa na inne objawy z układu pokarmowego, takie jak bóle brzucha.

W biegunkowej postaci IBS stosuje się leki takie jak ryfaksymina – antybiotyk (nienabłanialny) o działaniu miejscowym w układzie pokarmowym, który moduluje mikrobiotę jelita (zespół drobnoustrojów). Jest nazywany eubiotykiem, ponieważ przywraca równowagę mikrobiomu jelitowego. Zmniejsza zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO), który jest częstszy u osób cierpiących na IBS. Ma również działanie przeciwzapalne.

Leki zalecane w IBS z dominującą biegunką (IBS-D):

Stoperan (loperamid);
Xifaxan (ryfaksymina).

Ryfaksymina działa miejscowo przeciwzapalnie w jelicie, co ogranicza ryzyko działań niepożądanych, zmniejsza wzdęcia i łagodzi nawracające biegunki.

Jakie leki na receptę stosuje się w postaci zaparciowej IBS?

U pacjentów z IBS, gdy modyfikacja diety i stylu życia nie rozwiązują problemu zaparć, lekarz może przepisać odpowiednie leki. Podstawą często są makrogole (PEG), zwiększające ilość wody w jelicie grubym. Poprawiają konsystencję stolca, ale mogą nie wpływać na inne występujące objawy IBS, jak ból brzucha.

Gdy to nie wystarcza, dostępne najnowsze leki na zespół jelita drażliwego. Należy do nich linaklotyd, który zwiększa sekrecję płynów do światła jelita. Lek stosowany w terapii zespołu jelita drażliwego często poprawia nie tylko częstotliwość defekacji, ale także łagodzi dolegliwości bólowe i wzdęcia.

Inny preparat na zaparcie to prukalopryd, który pobudza motorykę jelita grubego. Poprawia objawy męczących zaparć, w tym częstotliwość i konsystencję stolca oraz wysiłek przy wypróżnianiu.

W postaci zaparciowej (IBS-C) dostępne są leki:

DulcoSoft (makrogole);
Constella (linaklotyd);
Resolor (prukalopryd).

Czy leki przeciwdepresyjne są stosowane w leczeniu IBS?

W leczeniu IBS środki przeciwdepresyjne są stosowane w znacznie niższych dawkach niż w terapii depresji. Ich rola w leczeniu zespołu jelita nadwrażliwego polega na modulacji osi mózg-jelito. Wpływając na receptory w jelitowym układzie nerwowym, zmniejszają tzw. nadwrażliwość trzewną – obniżają próg odczuwania bólu pochodzącego z jelita.

Najczęściej stosuje się leki z grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD), takie jak amitryptylina. Mogą spowalniać pasaż jelitowy, dlatego stosuje się je ostrożnie w przypadku IBS, gdy głównym objawem są zaparcia.

Leki z grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych są szczególnie skuteczne w łagodzeniu długotrwałego bólu brzucha.

Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) również znajdują zastosowanie, choć dowody na ich skuteczność są słabsze. Decyzję o ich włączeniu do terapii podejmuje lekarz, gdy inne metody zawodzą, a objaw bólowy jest dominujący.

Leki przeciwdepresyjne w przebiegu IBS:

Amitriptylinum VP (trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne);
Paroxinor (SSRI);
Asentra (SSRI).

Kiedy lekarz może przepisać leki regulujące motorykę jelit (np. trimebutyna)?

Lekarz może przepisać trimebutynę, gdy pacjent zmaga się ze zmiennym rytmem wypróżnień – naprzemiennymi epizodami biegunki i zaparć (postać mieszana IBS).

Trimebutyna jest modulatorem motoryki przewodu pokarmowego, co oznacza, że jej działanie adaptuje się do stanu funkcjonalnego jelita. Może zarówno pobudzać spowolnioną perystaltykę, jak i hamować nadmierne skurcze jelita (działając przeciwbiegunkowo i rozkurczowo).

Jest to jeden z leków, który może być przepisany w każdym podtypie czynnościowym zespołu jelita drażliwego (z biegunkami lub zaparciami). Przywraca prawidłową pracę jelit i łagodzi bóle brzucha. Wersja bez recepty tego leku jest również dostępna.

Trimebutyna – tabletki na zespół jelita drażliwego:

Debretin;
Debretin Forte;
Debridat;
Ircolon;
Ircolon forte;
Tribux;
Tribux Forte;
Tribux Bio.

Bibliografia:

Ducrotté P, Sawant P, Jayanthi V. Clinical trial: Lactobacillus plantarum 299v (DSM 9843) improves symptoms of irritable bowel syndrome. World J Gastroenterol 2012; 18(30): 4012-4018, DOI: 10.3748/wjg.v18.i30.4012.
Qin HY, Cheng CW, Tang XD, Bian ZX. Impact of psychological stress on irritable bowel syndrome. World J Gastroenterol 2014; 20(39): 14126-14131 [PMID: 25339801 DOI: 10.3748/wjg.v20.i39.14126.
Emeran A. Mayer Tor Savidge Robert J. Shulman, Brain–Gut Microbiome Interactions and Functional Bowel Disorders, Gastroenterology 2014;146:1500–151, http://dx.doi.org/10.1053/j.gastro.2014.02.037.
Giovanni Barbara, Christine Feinle-Bisset, Uday C. Ghoshal, Javier Santos, The Intestinal Microenvironment and Functional Gastrointestinal Disorders, Gastroenterology 2016;150:1305–1318.
Michael Camilleri, Daniel Sifrim, Lesley A. Houghton, Sigrid Elsenbruch, Greger Lindberg, Fernando Azpiroz, Henry P. Parkman, Fundamentals of Neurogastroenterology: Physiology/Motility – Sensation, Gastroenterology 2016;150:1292–1304.
Brian E. Lacy, Fermín Mearin, Lin Chang, William D. Chey, Anthony J. Lembo, Magnus Simren, Robin Spiller, Bowel Disorders, Gastroenterology 2016;150:1393–1407.
Douglas A. Drossman William L. Hasler, Rome IV—Functional GI Disorders: Disorders of Gut-Brain Interaction, Gastroenterology 2016;150:1257–1261, http://dx.doi.org/10.1053/j.gastro.2016.03.035.
https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public [Constella].

FAQ – Najczęściej zadawane pytania przez pacjentów

Jak wygląda atak jelita drażliwego?

Zaostrzenie objawów zespołu jelita drażliwego może być wywołane stresem lub określonym posiłkiem. Typowe są nasilone, często kurczowe bóle brzucha, wzdęcia oraz nagła potrzeba wypróżnienia lub uczucie niepełnego wypróżnienia. Charakterystyczne jest to, że dolegliwości bardzo rzadko wybudzają pacjenta ze snu.

W którym miejscu boli jelito drażliwe?

Ból najczęściej zlokalizowany jest w podbrzuszu, szczególnie po lewej stronie, ale może zmieniać swoje położenie i charakter. Bywa opisywany jako kłujący, tępy lub skurczowy. Brak bólu brzucha praktycznie wyklucza rozpoznanie zespołu jelita drażliwego.

Jak długo trwa leczenie zespołu jelita drażliwego (IBS)?

Leczenie IBS ma charakter długotrwały i przewlekły. Choroba może towarzyszyć pacjentowi przez wiele lat, a terapia koncentruje się na kontrolowaniu i łagodzeniu objawów, a nie na całkowitym wyleczeniu. Skuteczność poszczególnych metod, takich jak zmiana diety czy stosowanie probiotyków, ocenia się zwykle po kilku tygodniach lub miesiącach.

Czy zespół jelita drażliwego może nawracać?

Tak. Nawracający charakter objawów jest jedną z cech zespołu jelita drażliwego. Dolegliwości mogą ustępować na pewien czas, a następnie powracać, często pod wpływem stresu, zmian w diecie (np. spożycia laktozy) lub przebytych infekcji przewodu pokarmowego. Kluczowe znaczenie ma długoterminowe zarządzanie chorobą we współpracy z lekarzem.

Leki na zespół jelita drażliwego (IBS) – ulga w łagodzeniu objawów