Diagnostyka zespołu jelita drażliwego (IBS – irritable bowel syndrome) przeważnie trwa długo, ponieważ wymaga wykluczenia wielu innych problemów, które mogą dawać podobne objawy. Kiedy cały proces dobiegnie końca, samo rozpoznanie nie daje odpowiedzi na wiele nurtujących pytań związanych z dietą i leczeniem.
Czytaj dalej i dowiedz się, jak wygląda terapia IBS, kiedy włącza się leki i jaką dietę należy stosować, by łagodzić dolegliwości.
Leczenie zespołu jelita drażliwego – farmakoterapia
Duża zmienność i nieswoistość objawów, które występują u pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego, jest przyczyną tego, że postępowanie wymaga elastyczności i okresowej weryfikacji przyjętych strategii.
Leczenie farmakologiczne ma na celu łagodzenie objawów IBS, które są najbardziej uciążliwe u danego pacjenta. W zależności od postaci i prawdopodobnych przyczyn zespołu jelita drażliwego stosuje się preparaty, które pomagają:
- unormować pasaż jelitowy (przesuwanie się treści pokarmowej w jelicie cienkim i grubym) – m.in. leki wpływające na czynność motoryczną układu pokarmowego i leki rozkurczowe;
- poprawić procesy zachodzące w obrębie osi jelitowo-mózgowej – m.in. trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne w niskich dawkach;
- poprawić skład mikrobioty – takie zadanie mają pre- i probiotyki (w przypadku IBS korzyści przynoszą tylko określone szczepy).
Dobór leczenia zespołu jelita nadwrażliwego ze względu na podtyp IBS
Preparaty, które przepisuje się pacjentom z zespołem jelita drażliwego – leczenie rekomendowane poniżej odnosi się do zwartych w nich składników aktywnych – mają przede wszystkim łagodzić objawy choroby. I tak w:
- zespole jelita drażliwego z dominującym zaparciem (IBS-C) wykorzystuje się m.in. mebewerynę, alwerynę, drotawerynę, trimebutynę oraz hioscynę. Substancje stosuje się w różnych schematach, zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza;
- IBS z przewagą biegunki (IBS-D) najczęściej sięga się po mebewerynę lub alwerynę;
- mieszanej postaci zespołu jelita drażliwego (IBS-M) leki dobiera się pod kątem aktualnie dominujących objawów ze strony układu pokarmowego;
- podtypie niesklasyfikowanym (IBS-U) każda z wymienionych substancji może znaleźć zastosowanie (w zależności od aktualnego obrazu klinicznego i zgłaszanych dolegliwości).
Jak leki na IBS wpływają na przewód pokarmowy?
Mebeweryna, alweryna, drotaweryna oraz hioscyna oddziałują głównie na mięśniówkę gładką jelit. Wpływają na ograniczenie skurczów, zmniejszenie bólu trzewnego oraz regulację pasażu jelitowego.
Trimebutyna cechuje się szerszym wpływem na motorykę przewodu pokarmowego. Może modulować czynność jelit w obu kierunkach, dlatego jej wykorzystanie zależy od aktualnych objawów zespołu jelita drażliwego. Przy IBS-D jest stosowana rzadziej ze względu na to, że u części pacjentów może nasilać dolegliwości.
Czy leczenie farmakologiczne zawsze włącza się od razu po rozpoznaniu zespołu jelita drażliwego?
Farmakoterapię rozważa się, jeśli:
- dolegliwości utrzymują się przez dłuższy czas;
- mają charakter nawracający;
- wyraźnie wpływają na aktywność zawodową i życie społeczne.
Podczas szukania potencjalnych przyczyn i leczenia osób długo chorujących na IBS zawsze zwraca się uwagę na dotychczasowy przebieg schorzenia oraz odpowiedź organizmu na wcześniejsze formy postępowania.
Nasilenie objawów i leczenie psychologiczne – czy podjęcie terapii może pomóc w IBS?
U większości pacjentów w przebieg zespołu jelita drażliwego nasilenie objawów koreluje z narażeniem na napięcie wywołane przewlekłym stresem. W takich sytuacjach lekarz diagnozujący IBS może zaproponować uzupełnienie postępowania o konsultację psychologiczną.
Skierowanie do psychologa nie jest kwestionowaniem objawów ani sugerowaniem, że choroba ma wyłącznie podłoże psychiczne. Jest wynikiem aktualnego stanu wiedzy ukierunkowanej na kompleksowe podejście do pacjenta.
Kiedy psycholog może pomóc chorym na zespół jelita drażliwego?
Psychoterapia może być pomocna dla pacjentów z IBS, którzy:
- zauważają wyraźne nasilenie dolegliwości w sytuacjach stresowych, niezależnie od rodzaju spożywanych posiłków czy stosowanego leczenia farmakologicznego;
- doświadczają silnego lęku związanego z objawami ze strony przewodu pokarmowego (np. w kontekście wyjść z domu, pracy lub podróży);
- zgłaszają utrzymujące się napięcie psychiczne, trudności z regulacją emocji lub poczucie braku kontroli nad przebiegiem choroby;
- nie uzyskują satysfakcjonującej poprawy mimo prawidłowo prowadzonej diagnostyki i leczenia gastroenterologicznego.
Dlaczego w przebiegu IBS częścią leczenia jest odpowiednia dieta?
Zespół jelita drażliwego to choroba, w której skład diety jest jednym z najsilniejszych czynników modulujących pracę jelit.
Niektóre składniki obecne w żywności nawet u zdrowych osób w określonych sytuacjach potrafią wywoływać dokuczliwe objawy. U pacjentów z IBS takie reakcje mogą być jeszcze bardziej nasilone.
Czy nieodpowiednia dieta i styl życia mogą nasilać objawy IBS?
Niezdrowe nawyki związane z dietą i stylem życia sprzyjają utrwalaniu zaburzeń charakterystycznych dla IBS.
W chorobach jelit najbardziej szkodliwy wpływ mają:
- nieregularne posiłki;
- szybkie tempo jedzenia;
- bardzo duża zawartość składników intensywnie fermentujących (FODMAP) – to bardzo indywidualne, dlatego nie wszystkich i nie u każdego pacjenta;
- nieodpowiednia podaż błonnika (np. zbyt niska przy zaparciach, zbyt wysoka przy biegunkach lub niedobrana pod reakcje w przypadku zespołu jelita drażliwego ze zmiennym rytmem wypróżnień);
- zbyt restrykcyjne ograniczenia, bez personalizowania wykluczeń;
- zapominanie o nawodnieniu;
- niski poziom aktywności fizycznej;
- niewystarczająca ilość snu.
Czy istnieje dieta na zespół jelita drażliwego?
W dietetyce stosuje się kilka modeli żywienia, które w różnym stopniu i w różnych przypadkach pomagają łagodzić zaburzenia perystaltyki jelit oraz zmniejszać objawy żołądkowo-jelitowe.
Główne założenia diety low FODPAM opierają się na czasowym ograniczeniu spożywania węglowodanów krótkołańcuchowych, które słabo wchłaniają się w jelicie cienkim, przechodzą do dalszych odcinków przewodu pokarmowego i ulegają intensywnej fermentacji w jelicie grubym. To grupa określana jako FODMAP.
U chorych z IBS spożywanie produktów bogatych w silnie fermentujące składniki, wiąże się ze zwiększonym wytwarzaniem gazów i rozciąganiem ściany jelita (a co za tym idzie m.in. z nasileniem wzdęć, silnym dyskomfortem czy bólem brzucha).
Co może powodować ból brzucha w przebiegu zespołu jelita drażliwego – jakie produkty są bogate w FODMAP?
Do FODMAP należą:
- fruktany – obecne m.in. w pszenicy, życie, cebuli, czosnku, porze oraz karczochach;
- galaktooligosacharydy (GOS) – występujące w roślinach strączkowych (soi, soczewicy, grochu, fasoli, ciecierzcy);
- laktoza – cukier mleczny zawarty w mleku oraz wielu produktach mlecznych;
- fruktozy (w dużych ilościach) – problematycznych porcji dostarczają jabłka, gruszki, mango oraz w miodzie;
- poliole – alkohole cukrowe, takie jak sorbitol i mannitol, znajdujące się m.in. w śliwkach, morelach, kalafiorze oraz w wielu słodzikach spożywczych.