Zapalenie zatok przynosowych to choroba, którą po zagłębieniu się w jej etiologię i czas trwania, można podzielić na kilka typów. Każdy z nich może zaczynać się od dolegliwości przypominających zwykłe przeziębienie, ale wszystkie wymagają innego podejścia do leczenia.
Po jakie leki sięgać, kiedy pojawia się ból zatok? Czy istnieją skuteczne preparaty dostępne bez recepty, które będą łagodzić objawy w zapaleniu zatok przynosowych? W jakich przypadkach niezbędne jest wdrożenie antybiotykoterapii? Kiedy koniecznie zgłosić się do lekarza?
Poznaj odpowiedzi i dowiedz się, jak planuje się terapię.
Zapalenie zatok – objawy zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, które występują najczęściej
Zapalenie zatok przynosowych o ostrym przebiegu zwykle zaczyna się od przeziębienia (infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych). Pacjenci początkowo zgłaszają katar, gorszą drożność nosa i ból głowy. Proces chorobowy może zacząć rozwijać się w kierunku zatok – w przebiegu przeziębienia nie zawsze do tego dochodzi, jednak gdy tak się stanie, pojawiają się bardziej nasilone (już typowo zatokowe) dolegliwości.
Najbardziej charakterystyczne objawy to:
- zatkany nos,
- cieknący katar,
- wydzielina z zatok (nosa) spływająca do gardła,
- zaburzenia węchu,
- ucisk i ból w okolicach czoła i oczodołów (nasilający się przy pochylaniu).
Człowiek posiada 4 pary zatok i w obrębie każdej z nich może toczyć się stan zapalny.
Na podstawie wywiadu i badania laryngologicznego (a w wybranych przypadkach także endoskopii lub badań obrazowych) lekarz może ocenić, gdzie dominuje proces chorobowy. Przyczyną może być zapalenie zatok szczękowych, zapalenie zatok czołowych, zapalenie zatok sitowych, zapalenie zatok klinowych lub (najczęściej) zapalenie błony śluzowej w kilku zatokach jednocześnie.
W europejskich wytycznych na temat zapalenia zatok przynosowych nie znajdziemy jednak takiego podziału. Stan klasyfikuje się na różne typy pod względem czasu trwania objawów, częstości występowania i czynników, które przyczyniły się do jego rozwinięcia.
W ten sposób można wyróżnić:
- ostre wirusowe zapalenie zatok,
- ostre powirusowe zapalenie zatok,
- ostre bakteryjne zapalenie zatok,
- ostre nawracające zapalenie zatok,
- zapalenie zatok przynosowych o przewlekłym charakterze.
Przy każdym rodzaju zapalenia zatok należy wdrożyć odpowiednie leczenie.
W ostrym przebiegu objawy często zmieniają się z dnia na dzień. Wydzielina może stać się gęstsza i ciemniejsza, ale sama barwa nie rozstrzyga o tym, czy infekcja ma podłoże bakteryjne. Dużo bardziej informujący bywa przebieg w czasie.
Leczenie zapalenia zatok – przyczyny warunkują dobór terapii. Dlaczego?
Celem leczenia jest zawsze złagodzenie obrzęku błony śluzowej, udrożnienie ujść zatok i ograniczenie stanu zapalnego.
W zależności od przyczyny włącza się leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, donosowe środki przeciwzapalne lub – w określonych przypadkach – antybiotykoterapię.
Ostre zapalenie zatok – leczenie objawowe
Najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia zatok przynosowych zwykle są infekcje wirusowe. Stan zapalny zatok występuje przy przeziębieniu i w łagodnych przypadkach ustępuje samoistnie w ciągu 7-10 dni. W tym czasie leczenie powinno opierać się na łagodzeniu objawów (głównie poprzez poprawę drożności nosa).
- W łagodzeniu bólu głowy i uczucia rozpierania dobrze sprawdza się paracetamol, który działa ośrodkowo, zmniejszając gorączkę i dolegliwości bólowe. Alternatywą są niesteroidowe leki przeciwzapalne – np. ibuprofen, który dodatkowo redukuje stan zapalny w obrębie błony śluzowej.
- Przy niedrożności (zatkanym nosie) włącza się leki obkurczające naczynia błony śluzowej. Preparaty zawierające ksylometazolinę lub oksymetazolinę zmniejszają przekrwienie i obrzęk. W przypadku zapalenia zatok w zaleceniach wyraźnie podkreślono, że należy stosować je krótko – maksymalnie przez 5-7 dni – aby uniknąć polekowych powikłań. Preparaty o podobnym działaniu, ale z inną substancją czynną (pseudoefedryną) są dostępne także w tabletkach.
Jeśli objawy utrzymują się powyżej 10 dni lub nasilają się po krótkiej poprawie (przy powirusowym ostrym zapaleniu zatok), to lekarz może zalecić miejscowe steroidy (np. mometazon, flutykazon lub budezonid). Leki ograniczają stan zapalny błony śluzowej i obrzęk ujść zatok.
Ostre zapalenie zatok o podłożu bakteryjnym – antybiotyki
Leczenie antybiotykiem stosuje się wyłącznie wtedy, gdy objawy rzeczywiście wskazują na zakażenie bakteryjne.
Najczęściej wybiera się amoksycylinę lub amoksycylinę w połączeniu z kwasem klawulanowym. W przypadku alergii na penicyliny lub innych przeciwwskazań lekarz dobiera alternatywę zgodnie z lokalnymi zaleceniami i ryzykiem oporności (u dorosłych często rozważa się np. doksycyklinę).
Leczenie przewlekłego zapalenia zatok przynosowych
W zapaleniu zatok o przewlekłym charakterze leczenie jest długotrwałe i ma charakter przeciwzapalny.
- Lekami pierwszego wyboru są donosowe glikokortykosteroidy.
- Jeśli lekarz podejrzewa tło alergiczne zapalenia zatok, może włączyć leki przeciwhistaminowe, które łagodzą kichanie, wodnistą wydzielinę i świąd nosa.
Gdy mimo prawidłowego leczenia objawy nie ustępują, wdraża się dalszą diagnostykę. Przewlekłe zapalenie zatok może mieć przyczynę nieinfekcyjną. Wykonuje się wtedy badania obrazowe i jeśli są ku temu wskazania, rozważa się leczenie chirurgiczne – najczęściej endoskopowe operacje zatok przynosowych (np. udrożnienie zatok, usunięcie polipów lub korektę przegrody).