Ból i zapalenie ucha – przyczyn takiego stanu może być wiele. Jak więc leczyć pozornie takie same objawy, jeśli ich występowanie może być spowodowane innymi czynnikami?
Ogromna liczba pacjentów zgłasza się z bólem ucha po infekcji górnych dróg oddechowych, ale tylko część z nich rzeczywiście wymaga leczenia przyczynowego, a nie wyłącznie opanowania dolegliwości i kontrolowanej obserwacji.
Jak wygląda takie postępowanie i jakie leki stosuje się w różnych rodzajach zapalenia ucha?
Dlaczego zapalenie zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego ucha leczy się w różny sposób?
Każdy z trzech głównych odcinków narządu słuchu ma odmienną budowę i rolę, dlatego poszczególne rodzaje zapaleń ucha wymagają innego leczenia.
| Ucho zewnętrzne | W uchu zewnętrznym stan zapalny dotyczy skóry przewodu słuchowego. To miejsce otwarte, dobrze dostępne i reagujące na leczenie miejscowe. Substancje podane w kroplach lub sprayu docierają bezpośrednio do ogniska zapalenia, dlatego terapia jest zwykle szybka i skuteczna, bez konieczności podawania leków ogólnoustrojowych. |
| Ucho środkowe | Ucho środkowe znajduje się za błoną bębenkową, która odgradza je od przewodu słuchowego i utrudnia miejscowe podanie leku. Proces zapalny rozwija się w zamkniętej przestrzeni, wypełnionej powietrzem i połączonej z nosogardłem przez trąbkę słuchową. |
| Ucho wewnętrzne | Ucho wewnętrzne jest najbardziej wrażliwe i najmniej dostępne. Stan zapalny w tej części ma inne podłoże i konsekwencje niż w dwóch pozostałych. Zmiany dotyczą nerwów i komórek warunkujących prawidłowe funkcjonowanie narządu słuchu, dlatego leczenie skupia się na zahamowaniu procesu zapalnego, zmniejszeniu obrzęku oraz ochronie przed trwałymi zaburzeniami słyszenia. Kiedy dojdzie do wystąpienia zapalenia ucha w tej lokalizacji, zwykle stosuje się indywidualnie dopasowaną terapię i leki ogólnoustrojowe. |
Zapalenie ucha – krople do uszu, spraye do uszu czy doustne tabletki?
W leczeniu stosuje się różne formy leków. Konkretny rodzaj preparatu dobiera się pod kątem odmiennych potrzeb i sposobu, w jaki lek ma dotrzeć do części ucha, w której rozwija się stan zapalny.
Nie można wskazać jednych kropli na zapalenie ucha czy jednych doustnych tabletek, które okażą się skuteczne w leczeniu tak szerokiej grupy dolegliwości – to, co sprawdzi się w łagodzeniu objawów ostrego zapalenia ucha środkowego, nie będzie skuteczne przy zajęciu struktur położonych głębiej. Podobnie leki skuteczne w leczeniu problemów w obrębie ucha środkowego oraz wewnętrznego nie będą najlepszym wyborem w łagodzeniu objawów stanu zapalnego ucha zewnętrznego (np. w obrębie małżowiny usznej).
Czy można wskazać te same przyczyny zapalenia ucha, jeśli stan zapalny dotyczy różnych lokalizacji?
Tak, to się zdarza. Niemniej samo stwierdzenie obecności konkretnego patogenu (bakterii lub wirusa) nie jest wystarczające do tego, żeby przewidzieć przebieg choroby.
Tak jak wcześniej podkreślaliśmy, każda część ucha ma inną budowę i inne środowisko.
Przewód słuchowy zewnętrzny
Przewód słuchowy zewnętrzny to fragment skóry narażony na wilgoć i mikrourazy, dlatego najczęściej występują tam bakterie typowe dla skóry i środowiska wodnego (np. Staphylococcus aureus czy Pseudomonas aeruginosa).
Do zakażeń ucha zewnętrznego dochodzi najczęściej wtedy, gdy w jego obrębie powstaną warunki sprzyjające namnażaniu się patogenów – tutaj wymienia się m.in.:
- nieprawidłową higienę uszu,
- narażenie na wilgoć (problem pojawia się często u osób regularnie uczęszczających na basen),
- korzystanie ze słuchawek dokanałowych i zatyczek do uszu.
Ucho środkowe
W uchu środkowym przestrzeń łączy się z nosogardłem przez trąbkę słuchową. Większe ryzyko wystąpienia zapalenia ucha zwykle ma związek z wirusami, które są odpowiedzialne za infekcje górnych dróg oddechowych. Mimo tego u pacjentów najczęściej zapalenie ma podłoże bakteryjne. Dlaczego?
Gdy stan zapalny spowodowany zakażeniem wirusowym trwa długo lub błona bębenkowa ulega uszkodzeniu, bakterie ze środowiska zewnętrznego mogą „przejść” do jamy bębenkowej i przyczynić się do zmiany charakteru infekcji.
Ucho wewnętrzne
W uchu wewnętrznym infekcje bakteryjne zdarzają się rzadko, ale jeśli się pojawią, często są następstwem zapalenia ucha środkowego. Warto też dodać, że nie każde „zapalenie ucha wewnętrznego” ma tło zakaźne.
Część przypadków to choroby o charakterze zapalnym nerwu lub nagłe zaburzenia ukrwienia, więc nie mają one związku z obecnością patogenów (wtedy też stosuje się zupełnie inne metody leczenia).
Postępowanie w zapaleniu ucha zewnętrznego
Leczenie zwykle opiera się na terapii miejscowej, bo stan zapalny dotyczy głównie skóry przewodu słuchowego zewnętrznego. Na początku często oczyszcza się przewód z wydzieliny i woskowiny, aby podawane leki przeciwbólowe i przeciwzapalne mogły skutecznie działać.
W łagodniejszych postaciach zapalenia, zwłaszcza bez ropnej wydzieliny, można rozważyć preparaty o działaniu zakwaszającym (zawierające np. kwas octowy 2%), które przywracają prawidłowe pH przewodu słuchowego i hamują namnażanie bakterii oraz grzybów. W niepowikłanych przypadkach standardem są krople z antybiotykiem (np. z cyprofloksacyną), czasem w połączeniu z glikokortykosteroidem (np. z fluocynolonem), który pomaga zmniejszyć obrzęk i dolegliwości.
W przypadkach wirusowego zapalenia ucha lekarz może zalecić stosowanie preparatów ukierunkowanych na konkretne patogeny z tej grupy (nie we wszystkich przypadkach włącza się leczenie przyczynowe – przy wirusach częściej stosuje się postępowanie ukierunkowane na ograniczenie dolegliwości związanych z zapaleniem ucha (leczenie objawowe)). Jeśli obraz sugeruje zakażenie grzybicze, w leczeniu wykorzystuje się leki przeciwgrzybicze – najczęściej miejscowo (np. klotrimazol).
Antybiotyk doustny rozważa się wtedy, gdy zakażenie szerzy się poza przewód słuchowy lub gdy występują czynniki zwiększające ryzyko cięższego przebiegu (np. istotne zaburzenia odporności, cukrzyca).
Obok przyjmowania leków łagodzących objawy zapalenia ucha zewnętrznego, ważną częścią terapii jest też samoopieka – odpowiednia higiena i unikanie kontaktu z wodą do ustąpienia objawów.
Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego – przykładowe leki
Przy infekcji ucha zewnętrznego najczęściej pojawia się zalecenie przyjmowania:
- Cetraxal,
- Cetraxal Plus,
- Ciprotic,
- Fungotac.
Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, które można stosować w zapaleniu ucha (dostępne bez recepty), to:
- Ibum,
- Ibuprex,
- Ibuprom,
- Nurofen,
- Apap,
- Panaprex.
Leczenie zapalenia ucha środkowego
W przypadku zapalenia ucha środkowego planuje się terapię ogólnoustrojową, bo jama bębenkowa jest oddzielona od przewodu słuchowego błoną bębenkową.
- U większości pacjentów stosuje się leczenie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe – paracetamol lub ibuprofen.
- Antybiotykoterapia nie jest potrzebna w każdym przypadku, ale jeśli objawy są nasilone, utrzymują się ponad 2-3 doby i wskazują na bakteryjne zapalenie ucha środkowego, lekarz przepisuje antybiotyk. Najczęściej stosowanym lekiem jest amoksycylina, a w razie oporności lub nawrotów – amoksycylina z kwasem klawulanowym. W przypadku uczulenia na penicyliny można zastosować klarytromycynę lub azytromycynę.
- W postaci zapalenia ucha środkowego krople do uszu mają ograniczone działanie – stosuje się je jedynie przy perforacji błony bębenkowej i obecności wycieku z ucha (wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza).
Ostre zapalenie ucha środkowego – przykładowe leki
Leczenie zapalenia ucha środkowego może mieć różną formę – zawsze dostosowaną do indywidualnej sytuacji pacjenta. Można jednak wskazać przykłady leków, które w składzie zawierają substancje ukierunkowane na leczenie najczęściej diagnozowanych przyczyn. Są to:
- Amotaks,
- Duomox,
- Amoksiklav,
- Amylan,
- Augmentin.
Terapia w zapaleniu ucha wewnętrznego
Ten rodzaj zapalenia wymaga leczenia ogólnego i często hospitalizacji, ponieważ obejmuje struktury odpowiedzialne za słuch i równowagę. Postępowanie zależy od przyczyny.
Ból ucha u dziecka – co zrobić?
Ból ucha u dziecka często pojawia się nagle – zwykle po infekcji górnych dróg oddechowych. To objaw, który zawsze wymaga konsultacji lekarskiej. Warto przy tym wiedzieć, jakie działanie można podjąć, by w skuteczny sposób złagodzić ból u malucha.
Doraźnie u dzieci stosuje się leki łagodzące objawy, dostosowane do ich wieku i masy ciała. Bezpieczne substancje to paracetamol i ibuprofen – dostępne w formie syropu, czopków lub tabletek.
Leki łagodzące objawy choroby, które można bezpiecznie podawać dzieciom (niezależnie od rodzaju zapalenia ucha), to:
- Apap Junior,
- Paramig Fast Junior,
- Ibufen Baby,
- Ibunid dla dzieci Forte.