Zapalenie spojówek – rodzaje i leczenie. Co pomaga łagodzić objawy?

Zapalenie spojówek to jedna z najczęstszych przyczyn zaczerwienienia i dyskomfortu oka. W leczeniu uwzględnia się dwa kierunki. Jeden koncentruje się na zmniejszeniu dolegliwości, drugi na zatrzymaniu procesu, który doprowadził do stanu zapalnego.

W zależności od przebiegu choroby oraz jej przyczyny oba podejścia mogą być stosowane oddzielnie albo jednocześnie.

Jak planuje się terapię? Kiedy włącza się leki na zapalenie spojówek bez recepty, a kiedy krople z antybiotykiem?

Leczenie objawowe a przyczynowe – na czym polega różnica?

Przebieg zapalenia spojówek charakteryzuje się stosunkowo dużym dyskomfortem, dlatego też w jego terapii wprowadza się postępowanie, które ma łagodzić dolegliwości:

• zmniejszenie pieczenia;
• świądu;
• obrzęku spojówek;
• łzawienia;
• uczucia obecności ciała obcego pod powiekami.

Zwalczanie objawów wpływa bezpośrednio na komfort, ale także poprawia warunki niezbędne dla prawidłowego gojenia się powierzchni oka.

Planowanie leczenia zapalenia spojówek zależy od czynnika, który je wywołał, jednak w tym przypadku nie zawsze wdraża się postępowanie, które ma bezpośrednio go eliminować.

Leczenie objawowe rozważa się, gdy:

• objawy są łagodne;
• dolegliwości nie nasilają się;
• zmiany ograniczają się do spojówki;
• ogólny stan pacjenta pozostaje dobry.

Takie działania mogą być jedyną formą leczenia, nawet jeśli zapalenie spojówek wywołane jest infekcją bakteryjną.

Leczenie przyczynowe jest ukierunkowane na zwalczanie źródła stanu zapalnego. Ma zatrzymać bezpośredni proces, który doprowadził do rozwoju zmian.

Wprowadza się je, gdy:

• objawy szybko się nasilają;
• stan zapalny przechodzi w postać przewlekłą (utrzymuje się przez dłuższy czas);
• pojawia się podejrzenie zajęcia głębszych struktur oka.

Każdy kierunek leczenia odpowiada na inny aspekt choroby. W zależności od rodzaju zapalenia spojówek oraz przebiegu objawów mogą być stosowane oddzielnie albo łącznie – tak, aby jednocześnie ograniczyć dolegliwości i zatrzymać proces chorobowy.

Ogólne zasady leczenia zapalenia spojówek

Niezależnie od przyczyny, pierwszym etapem postępowania jest ograniczenie czynników nasilających i wsparcie regeneracji powierzchni oka.

Bez względu na rodzaj zapalenia wprowadza się działania wspólne dla wszystkich postaci:

• unikanie pocierania oczu;
• ograniczenie ekspozycji na czynniki drażniące;
• czasowe odstawienie soczewek kontaktowych;
• dbanie o higienę oczu (m.in. dokładne oczyszczanie brzegów powiek z wydzieliny, stosowanie oddzielnych ręczników i akcesoriów do twarzy).

Takie działania zmniejszają nasilenie objawów, ograniczają szerzenie się zakażenia (przy podłożu infekcyjnym) oraz redukują ryzyko nadkażeń wtórnych.

Jak wygląda leczenie w zależności od rodzaju zapalenia spojówek?

Zapalenie spojówek to stan zapalny błony śluzowej, który objawia się wyraźnie widocznym przekrwieniem. Samo zaczerwienie oka nie daje jeszcze odpowiedzi, jakie postępowanie będzie właściwe. Podobny obraz pojawia się przy zakażeniu, alergii albo podrażnieniu powierzchni oka.

Postacie zakaźne (bakteryjne i wirusowe zapalenie spojówek)

Na początku, gdy objawy są łagodne, często wystarcza wsparcie regeneracji powierzchni oka i obserwacja. Organizm często jest w stanie sam poradzić sobie z infekcją.

Jeśli jednak dolegliwości utrzymują się dłużej albo stają się bardziej nasilone, konieczne jest leczenie ukierunkowane na przyczynę.

W przypadku bakteryjnego zapalenia spojówek drobnoustroje namnażają się na powierzchni oka. Leczenie polega na zahamowaniu wzrostu bakterii i ograniczenia ich liczby w obrębie spojówki. Preparaty działają w miejscu zakażenia.

Leczenie przyczynowe może skracać czas trwania objawów i zmniejszać ryzyko powikłań, choć w części przypadków choroba ustępuje samoistnie.

Inaczej wygląda infekcja wywołana wirusami. W przebiegu wirusowego zapalenia spojówek patogeny wnikają do komórek i tam się namnażają. Z tego względu nie można usunąć ich w prosty sposób z powierzchni oka.

Wirusowe zapalenie spojówek ma charakter samoograniczający, dlatego terapia ma najczęściej charakter objawowy. Polega na wspieraniu naturalnych mechanizmów obronnych organizmu. Objawy ustępują w miarę wygaszania reakcji zapalnej.

W przypadku wirusowego zapalenia spojówek postępowanie ukierunkowane na przyczynę stosuje się bardzo rzadko – głównie w wybranych zakażeniach (np. wywołanych wirusem opryszczki).

Niezależnie od typu zakażenia duże znaczenie ma higiena. Drobnoustroje (wirusy i bakterie) łatwo przenoszą się z jednego oka na drugie oraz na osoby z otoczenia. Odpowiednie postępowanie ogranicza szerzenie się infekcji i wpływa na przebieg choroby.

Alergiczne zapalenie spojówek

W przypadku alergicznego zapalenia spojówek najważniejszą częścią terapii jest ograniczenie kontaktu z alergenem. Bez tego objawy będą się utrzymywać albo wracać, nawet jeśli chwilowo się zmniejszą.

Źródłem dolegliwości jest nadmierna reakcja układu odpornościowego na alergen – w spojówce szybko dochodzi do uwalniania substancji wywołujących świąd, obrzęk i łzawienie. Leczenie alergicznego zapalenia spojówek jest ukierunkowane na mechanizm tej reakcji.

Działanie stosowanych preparatów opiera się na hamowaniu sygnałów, które napędzają stan zapalny.

• Część z nich blokuje wpływ histaminy – związku odpowiedzialnego za świąd i zaczerwienienie. Po ich zastosowaniu objawy wyraźnie słabną, a spojówka przestaje reagować w tak gwałtowny sposób.
• Przy alergicznym zapaleniu spojówek stosuje się również takie leki, które działają „wcześniej”. Składniki preparatów wpływają na pracę tych komórek układu odpornościowego, które po kontakcie z czynnikiem drażniącym uwalniają substancje odpowiedzialne za wywoływanie stanu zapalnego.Zablokowanie tego procesu również wpływa na to, że reakcja na alergen staje się słabsza. W tym przypadku efekt leczenia nie pojawia się natychmiast, dlatego substancje o takim działaniu częściej zaleca się przy dłuższym przebiegu i skłonnościach do nawrotów.

Ważne jest także uwzględnienie szerszego tła choroby. Zapalenie spojówek o podłożu alergicznym często współistnieje z innymi schorzeniami.

Zapalenie związane z czynnikami drażniącymi

W tej postaci nie dochodzi do zakażenia ani reakcji immunologicznej. Objawy pojawiają się na skutek bezpośredniego uszkodzenia lub podrażnienia powierzchni oka.

Najczęstsze przyczyny:

• dym, kurz, suche powietrze;
• kosmetyki;
• niewłaściwe użytkowanie soczewek kontaktowych;
• długotrwała praca przy ekranie.

Najważniejsze działanie to usunięcie czynnika drażniącego.

Dalsze postępowanie obejmuje:

• przywrócenie prawidłowego nawilżenia;
• wsparcie regeneracji nabłonka spojówki;
• ograniczenie dalszego podrażnienia.

Zapalenie spojówek – domowe sposoby, które pomagają łagodzić objawy

Postępowanie bez wykorzystania leków może przynieść ulgę, jeśli objawy są łagodne, nie nasilają się i nie towarzyszą im zaburzenia widzenia ani silny ból. W takim przebiegu chodzi przede wszystkim o zmniejszenie podrażnienia i wsparcie procesów regeneracji.

Można wprowadzić:

• delikatne przemywanie oka jałowym roztworem soli fizjologicznej – pomaga usunąć wydzielinę z oczu, drobne zanieczyszczenia i alergeny;
• chłodne okłady na zamknięte powieki – zmniejszają uczucie pieczenia, świądu i napięcia tkanek;
• ograniczenie ekspozycji na światło oraz przerwy od ekranów – zmniejszają dodatkowe obciążenie oka i nasilanie objawów.

Warto jednak zachować ostrożność. Objawy zapalenia spojówek mogą wyglądać podobnie niezależnie od przyczyny, jednak to, co przynosi ulgę przy podrażnieniu lub alergii, nie zawsze będzie wystarczające przy wirusowym i bakteryjnym zapaleniu spojówek.

Infekcyjne zapalenie spojówek jest zaraźliwe (szczególnie zapalenie spojówek o podłożu wirusowym). Drobnoustroje znajdują się w wydzielinie z oka i mogą być przenoszone przez ręce, ręczniki, kosmetyki czy przedmioty codziennego użytku. W ten sposób dochodzi do zakażenia drugiego oka lub innych osób z otoczenia.

Aby ograniczyć rozprzestrzenianie się infekcji, warto:

• często myć ręce, zwłaszcza po kontakcie z okolicą oka;
• unikać dotykania i pocierania oczu;
• stosować osobny ręcznik do twarzy;
• nie używać wspólnych kosmetyków do oczu;
• nie pożyczać okularów ani akcesoriów mających kontakt z twarzą;
• w miarę możliwości ograniczyć bliski kontakt z innymi osobami w okresie nasilonych objawów;
• przy przemywaniu oczu należy zmieniać gazik i wykonywać ruch zawsze od zewnętrznego do wewnętrznego kącika oka.

Jakie objawy zapalenia spojówek powinny zaniepokoić – kiedy potrzebna jest pilna konsultacja okulistyczna?

Niektóre objawy zapalenia spojówek wymagają szybkiego kontaktu z lekarzem i zmiany sposobu postępowania.

Należy umówić się na konsultację, jeśli występuje:

• silny ból oka;
• pogorszenie ostrości widzenia;
• nasilony światłowstręt;
• brak poprawy po kilku dniach;
• nawracające epizody.