Badanie płynu stawowego zostało wykonane, a diagnostyka zakończona. Wiesz już, czym jest dna. Potocznie nazywana jest artretyzmem lub skazą moczanową i stanowi odpowiedź na pytanie o źródło rozdzierającego bólu stawów. Niedługo rozpocznie się leczenie farmakologiczne, które złagodzi napady lub wyeliminuje je, a może nawet rozpuści guzki dnawe w zajętym stawie.
Przewlekłe leczenie dny moczanowej obejmuje nie tylko przyjmowanie niektórych leków na dolegliwości bólowe. To wymagający proces, łączący działanie leków z dietetyką i codziennymi nawykami. Sprawdź, jak chronić stawy przed rozwojem dny moczanowej.
Sposoby leczenia dny moczanowej
W przypadku dny moczanowej terapia dzieli się na dwa odrębne uzupełniające się etapy:
- leczenie ostrego napadu dny moczanowej;
- długotrwałe stosowanie leków obniżających stężenie kwasu moczowego we krwi.
Leczenie ostrego napadu dny
W trakcie ataku dny moczanowej leczenie ma na celu jak najszybsze ugaszenie „pożaru” w stawie i uśmierzenie bólu. Należy je wdrożyć natychmiast – najlepiej w ciągu pierwszych kilku godzin od wystąpienia objawów klinicznych.
Kolchicyna
Jest alkaloidem pozyskiwany z zimowita jesiennego. Wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu ostrego ataku dny moczanowej, jeśli zostanie podana w ciągu pierwszych 12-24 godzin ataku.
Działa poprzez hamowanie napływu komórek zapalnych do stawu. Ważne jest stosowanie tzw. małych dawek (np. 1 mg na start, potem 0,5 mg po godzinie), co minimalizuje ryzyko biegunki i wymiotów.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
W celu redukcji objawów dny moczanowej (np. zapalenia stawów, silnego bólu i obrzęku) stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne.
Główne grupy chemiczne NLPZ w terapii dny moczanowej:
- pochodne kwasu propionowego – ibuprofen, naproksen, ketoprofen;
- pochodne kwasu octowego – diklofenak, indometacyna;
- oksykamy – meloksykam, piroksykam.
Glikokortykosteroidy (GKS)
U chorych na dnę moczanową lekarz może zalecić glikokortykosteroidy. Są podawane doustnie lub w zastrzyku do płynu stawowego. Stanowią opcję z wyboru u pacjentów, którzy nie mogą stosować NLPZ ani kolchicyny.
Najważniejsze glikokortykosteroidy wykorzystywane w leczeniu dny moczanowej:
- prednizon – najczęściej stosowany doustnie w celu szybkiego przerwania napadu;
- prednizolon – bezpośrednia, aktywna forma prednizonu;
- metyloprednizolon – silny steryd stosowany zarówno w tabletkach, jak i w zastrzykach (domięśniowych lub stawowych);
- triamcynolon – substancja o przedłużonym działaniu, bardzo często wybierana do zastrzyków bezpośrednio w bolący staw;
- betametazon – cechuje się bardzo silnym i szybkim działaniem przeciwzapalnym;
- deksametazon – jeden z najsilniejszych sterydów, stosowany w cięższych przypadkach.
Skuteczność GKS w uśmierzaniu bólu w ostrym napadzie dny moczanowej jest porównywalna lub nawet wyższa niż w przypadku leków z grupy NLPZ, przy czym niosą one ze sobą inne ryzyko działań niepożądanych (np. wzrost poziomu glukozy).
Leki biologiczne (Inhibitory IL-1)
Dna moczanowa jest schorzeniem, w którym (w rzadkich przypadkach) standardowe leczenie jest nieskuteczne lub przeciwwskazane. Wtedy lekarz może zalecić leki blokujące interleukinę-1. Są one skuteczne w hamowaniu stanu zapalnego, ale zarezerwowane dla trudnych przypadków klinicznych np. pacjentów z licznymi chorobami współistniejącymi lub przyjmujących leki przeciwkrzepliwe.
Przykładowe inhibitory IL-1:
- Canakinumab – ludzkie przeciwciało monoklonalne, które według badań wykazuje wysoką skuteczność w szybkim łagodzeniu bólu i hamowaniu zapalenia;
- Anakinra – krótko działający inhibitor receptora IL-1.
Przewlekłe leczenie obniżające stężenie kwasu moczowego (ULT)
Celem przewlekłego leczenia jest obniżenie poziomu kwasu moczowego we krwi poniżej punktu krystalizacji, czyli < 6 mg/dl (a w ciężkiej dnie guzkowej nawet < 5 mg/dl). Taki poziom pozwala na stopniowe rozpuszczanie się złogów odkładanych w tkankach.
Wskazaniem do rozpoczęcia terapii jest występowanie skutków zwiększonego stężenia kwasu moczowego w surowicy:
- nawracające ataki (>2 rocznie);
- obecność guzków dnawych;
- kamica nerkowa lub chroniczna choroba nerek.
Allopurinol
Allopurinol jest lekiem pierwszego rzutu w leczeniu przewlekłym hiperurykemii i dny. Działa poprzez blokowanie enzymu odpowiedzialnego za przekształcanie hipoksantyny w ksantynę, a następnie ksantyny w kwas moczowy, bezpośrednio zmniejszając jego wytwarzanie w organizmie.
Febuksostat
Febuksostat to nowoczesny lek, który również jest inhibitorem oksydazy ksantynowej. Może być stosowany u pacjentów, którzy nie tolerują allopurinolu lub gdy nie wykazuje odpowiedniej skuteczności. Jest bezpieczniejszy u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością nerek.
Jeśli dna moczanowa występuje u pacjentów z obciążeniami kardiologicznymi (np. po przebytym zawale serca, z niewydolnością serca) należy stosować febuksostat z dużą ostrożnością.
Leki urykozuryczne i urykolityczne (urykazy)
Leki urykozuryczne obniżają stężenie kwasu moczowego w surowicy poprzez hamowanie jego zwrotnego wchłaniania (reabsorpcji) w kanalikach nerkowych. Prowadzi to do bezpośredniego zwiększenia wydalania kwasu moczowego przez nerki z moczem.
Urykazy to nowoczesne leki biologiczne (np. peglotykaza, rasburykaza), które działają poprzez naśladowanie enzymu urykazy (naturalnie nieobecnego u ludzi).
Mechanizm działania leków urykolitycznych polega na przekształcaniu słabo rozpuszczalnego kwasu moczowego w alantoinę – substancję znacznie lepiej rozpuszczalną w wodzie, która jest łatwo i szybko wydalana przez nerki.
Leczenie miejscowe zajętych stawów
W znoszeniu objawów i leczeniu stawów pomocne mogą być stosowane miejscowo zewnętrznie leki z grupy NLPZ:
- żele i kremy – diklofenak, etofenamat, ibuprofen, ketoprofen oraz naproksen;
- spraye i aerozole – aerozole na skórę z diklofenakiem, etofenamatem, ibuprofenem, indometacyną oraz płyn do natryskiwania z ketoprofenem;
- plastry lecznicze – z diklofenakiem oraz ibuprofenem.
Stosowanie tych form bezpośrednio na zmieniony zapalnie staw może przynieść ulgę w bólu, choć w napadzie dny moczanowej, ze względu na potężny stan zapalny i silny ból, bardziej skuteczny jest lek doustny lub w zastrzykach.
Preparaty miejscowe:
- nie obniżają poziomu kwasu moczowego – leki obniżające urykemię (ULT), takie jak allopurynol czy febuksostat, działają wyłącznie systemowo (doustnie);
- są dodatkiem do innych metod – podczas napadu dny niezależnie od farmakologii zaleca się również niefarmakologiczne metody miejscowe, np. okłady z lodu, które mogą przynieść szybką ulgę.
Dieta w dnie moczanowej – leczenie i profilaktyka
Dna moczanowa to choroba metaboliczna, ale tradycyjna „dieta ubogopurynowa” zalecana w leczeniu i profilaktyce dny jest często postrzegana jako niezwykle restrykcyjna i trudna do utrzymania. Dlatego nowoczesne podejście dietetyczne kładzie mniejszy nacisk na obsesyjne liczenie puryn w warzywach, a większy na walkę z otyłością i insulinoopornością.
Czego unikać w diecie przy dnie moczanowej?
Pewne składniki diety mogą wpływać na podwyższenie poziomu kwasu moczowego:
- alkohol – jest silnym wyzwalaczem ataków. Piwo (bogate w guanozynę) i mocne alkohole są najbardziej ryzykowne. Wino w umiarkowanych ilościach wydaje się najmniej szkodliwe;
- napoje słodzone fruktozą – słodkie napoje gazowane, soki owocowe z kartonu. Fruktoza w procesie metabolizmu nasila produkcję kwasu moczowego;
- podroby – wątróbka, nerki, serca – to „bomby purynowe”;
- niektóre owoce morza – krewetki, małże, sardynki.
Co jeść z umiarem podczas leczenia dny?
Odpowiednia dieta powinna zawierać poniższe produkty w umiarkowanych ilościach:
- czerwone mięso – wołowina, wieprzowina, dziczyzna. Należy ograniczyć wielkość porcji;
- warzywa bogate w puryny – kalafior, szpinak, groszek, grzyby.
Co warto jeść przy dnie moczanowej?
W przebiegu dny moczanowej należy zapewnić odpowiednie produkty w codziennej diecie:
- nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu – mleko, jogurty, twarogi. Białka mleka (kazeina i laktoalbumina) mają działanie urykozuryczne – pomagają wydalać kwas moczowy;
- witamina C – suplementacja (ok. 500 mg dziennie) może łagodnie obniżać poziom kwasu moczowego;
- wiśnie i czereśnie – zawierają antocyjany, które mogą zmniejszać częstość napadów;
- woda – odpowiednie nawodnienie (min. 2-3 litry dziennie) jest niezbędne dla sprawnej pracy nerek i obniżania poziomu kwasu moczowego.
Styl życia po rozpoznaniu dny moczanowej (podagry)
Farmakoterapia jest niezbędna u większości pacjentów, ale kompletna terapia dny moczanowej polega również na zmianie stylu życia. To fundament, który umożliwia lepszą kontrolę choroby, a w wybranych przypadkach może nawet pozwolić na uniknięcie długotrwałego zażywania leków.
Nadwaga i otyłość są wymieniane jako jedne z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka. Redukcja masy ciała istotnie zmniejsza stężenie kwasu moczowego we krwi. W jaki sposób niższy BMI wpływa na leczenie podagry?
Należy jednak unikać głodówek i diety ketogenicznej – nagły rozpad tkanki tłuszczowej i ketoza zmieniają pH środowiska, co obniża próg rozpuszczalności moczanu i sprzyja jego gwałtownej krystalizacji w stawach.
Regularna aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności poprawia wrażliwość na insulinę, ogólny stan metaboliczny oraz pomaga w redukcji masy ciała.
Bardzo intensywny wysiłek fizyczny (podobnie jak głodówka) może paradoksalnie wywołać atak dny poprzez odwodnienie i wzrost poziomu kwasu moczowego.