Ból kręgosłupa jest jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów do lekarza. Współczesne leczenie opiera się na tzw. drabinie terapeutycznej – od metod zachowawczych i farmakoterapii, przez zabiegi małoinwazyjne, aż po leczenie operacyjne stosowane tylko w ściśle określonych przypadkach. Nie każdy ból wymaga operacji, ale każdy wymaga właściwej strategii.
Dowiedz się, jak przebiega leczenie bólu pleców i kręgosłupa i jak bezpiecznie złagodzić ból.
Nieoperacyjne leczenie bólu
W leczeniu zespołów bólowych kręgosłupa pacjent nie jest leczony tylko jedną metodą, ale kombinacją farmakoterapii, fizjoterapii i edukacji.
Pacjent musi być partnerem w procesie leczenia – bierna postawa („proszę mnie naprawić”) rzadko przynosi długofalowo dobre efekty. Leczenie zachowawcze kładzie nacisk na kinezyterapię (leczenie ruchem) i modyfikację stylu życia, co pozwala na trwałą poprawę.
Metody leczenia bólu kręgosłupa – od czego zacząć walkę z dolegliwością?
Gdy pojawia się ostry zespół bólowy, priorytetem jest ulga w bólu, która umożliwi powrót do aktywności.
Podstawowe działanie w fazie ostrej obejmuje m.in.:
- pozycje ułożeniowe – krótkotrwałe odciążenie dolnej części pleców (np. pozycja krzesełkowa w bólu kręgosłupa lędźwiowego), które zmniejsza nacisk na nerw i dysk;
- termoterapia – stosowanie ciepła (rozluźnienie mięśni) lub zimna (zmniejszenie zapalenia) w zależności od preferencji pacjenta i rodzaju urazu.
Dopiero gdy podstawowe metody nie przynoszą rezultatu lub gdy dolegliwość jest bardzo silna, zalecana jest farmakologia i bardziej zaawansowane techniki.
Farmakologiczne leczenie bólu kręgosłupa – jak uzyskać zmniejszenie bólu?
Leki nie „naprawiają” uszkodzeń mechanicznych – są narzędziem umożliwiającym rehabilitację.
Aby uzyskać efekt przeciwbólowy, lekarz dobiera preparaty w zależności od natężenia objawów (według drabiny analgetycznej WHO) oraz mechanizmu ich powstawania (nocyceptywny lub neuropatyczny).
W zespołach bólowych kręgosłupa o charakterze chronicznym farmakoterapia jest bardziej złożona i wymaga ostrożności, aby uniknąć uzależnień i skutków ubocznych.
Przykłady substancji czynnych stosowanych w leczeniu bólu kręgosłupa
- diklofenak;
- ibuprofen;
- ketoprofen;
- naproksen;
- meloksykam;
- nimesulid;
- tolperyzon;
- tyzanidyna;
- baklofen;
- metokarbamol;
- deksketoprofen;
- tramadol;
- gabapentyna;
- duloksetyna.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
Pierwszym rzutem w walce z bólem pleców są niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które wykazują działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Należą do nich substancje czynne takie jak ibuprofen, diklofenak, naproksen czy meloksykam.
Częstym błędem jest przyjmowanie tych leków tylko „w razie objawów bólowych”. Aby działać skutecznie, leki powinny być stosowane w regularnych odstępach czasu przez kilka dni (zgodnie z zaleceniem lekarza).
Przy dłuższym stosowaniu tych leków lekarz zazwyczaj zaleca leki osłonowe (inhibitory pompy protonowej), aby chronić błonę śluzową żołądka.
Leki obniżające napięcie mięśni (miorelaksacyjne)
Uzupełnienie mogą stanowić leki miorelaksacyjne np. tolperyzon, tyzanidyna, baklofen. Pomagają, gdy ból kręgosłupa powoduje bolesny przykurcz mięśni przykręgosłupowych. Niektóre z nich mogą powodować senność i stwarzać niebezpieczeństwo podczas prowadzenia pojazdów.
Opioidy
Opioidy są zalecane w przypadku: silnego bólu, gdy inne leki są nieskuteczne lub przeciwwskazane. Ze względu na ryzyko uzależnienia, nie są rekomendowane jako leki pierwszego rzutu.
Leki adjuwantowe (koanalgetyki)
W dominującym ból neuropatycznym (piekącym, palącym) standardowe leki mogą być nieskuteczne. Wtedy lekarz może włączyć leki adjuwantowe (koanalgetyki): przeciwpadaczkowe (np. gabapentyna) lub przeciwdepresyjne (np. duloksetyna), które modulują i wyciszają nadreaktywne nerwy. Koanalgetyki są podstawą leczenia przewlekłego bólu kręgosłupa.
Leki stosowane miejscowo
Miejscowo mogą być stosowane maści, żele i plastry zawierające NLPZ (np. diklofenak, etofenamat, naproksen) lub z lidokainą. Ich działanie nie jest tak silne, jak leków przyjmowanych ogólnie i częściej stanowi wsparcie terapii.
Małoinwazyjne metody leczenia bólu
Leki doustne mogą nie być skuteczne. Zdarza się również, że wywołują zbyt silne objawy niepożądane, a niekiedy dolegliwości bólowe nadal są tak silne, że uniemożliwiają rehabilitację. Wtedy zlecane są małoinwazyjne metody leczenia. Wypełniają one lukę między leczeniem zachowawczym a neurochirurgią.
Do najważniejszych metod, które precyzyjnie docierają do źródła bólu, należą celowane iniekcje (blokady) oraz zabiegi termiczne (termolezja).
Blokada nadoponowa i iniekcja celowana – precyzyjne uderzenie w kręgosłup
Blokada jest wysoko specjalistyczną procedurą interwencyjnego leczenia bólu.
W zależności od miejsca podania leku wyróżniane są różne typy blokad:
- nadoponowa – polega na wprowadzeniu igły do przestrzeni nadoponowej w kanale kręgowym i podaniu leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Lek „obmywa” korzenie nerwów, redukując obrzęk i ucisk. Jest skuteczna przy ostrych dyskopatiach;
- okołokorzeniowa (selektywna) – iniekcja w okolicę korzenia nerwowego, który daje objawy;
- stawów międzywyrostkowych – stosowana jest, gdy źródłem bólu jest choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa i zmiany w stawach.
Iniekcje działają terapeutycznie – redukcja bólu trwa tygodnie lub miesiące. Dodatkowo mają również funkcję diagnostyczną. Jeśli po precyzyjnym podaniu leku znieczulającego pacjent odczuwa natychmiastową ulgę, lekarz zyskuje pewność, która struktura odpowiada za dolegliwości.
Termolezja – nowoczesne metody leczenia bólu kręgosłupa
Jeśli blokady diagnostyczne potwierdzą, że źródłem problemu są stawy międzywyrostkowe kręgosłupa, można zastosować rozwiązanie o dłuższym działaniu – termolezję.
Specjalna elektroda wprowadzana jest w okolicę małych nerwów unerwiających stawy kręgosłupa. Przepływ prądu wytwarza wysoką temperaturę, która w sposób kontrolowany niszczy drobne struktury nerwowe. Dzięki temu przestają przesyłać informację o bólu do mózgu.
Jest rozwiązaniem dla pacjentów w podeszłym wieku z zaawansowanymi zmianami kręgosłupa, opornymi na leczenie farmakologiczne, u których operacje są zbyt ryzykowne.
Toksyna botulinowa
Iniekcje z toksyną botulinową są jedną z metod leczenia przewlekłego bólu kręgosłupa, zwłaszcza gdy podejrzewa się przyczynę mięśniowo-powięziową.
Zabieg polega na miejscowym wstrzykiwaniu toksyny do:
- mięśni prostowników kręgosłupa;
- mięśni lędźwiowych;
- mięśnia gruszkowatego.
W przypadku, gdy komponent mięśniowy bólu był dominujący, poprawa po wstrzyknięciu może utrzymywać się przez kilka miesięcy.
Kiedy konieczna jest operacja kręgosłupa?
U części pacjentów operacja kręgosłupa pozostaje jedynym rozwiązaniem. Chirurg decyduje o wykonaniu zabiegu, gdy:
- wyczerpane zostaną inne sposoby leczenia chorób kręgosłupa;
- stan pacjenta wymaga pilnej interwencji.
Wskazania pilne do operacji to:
- zespół ogona końskiego – ucisk na końcowy odcinek rdzenia kręgowego;
- postępujące niedowłady – narastające osłabienie siły mięśniowej (uszkodzenie struktur nerwowych).
Wskazania planowe obejmują schorzenia, w których silny ból kręgosłupa lub korzeniowy utrzymuje się pomimo intensywnego leczenia przez 6-12 tygodni, znacząco obniżając jakość życia pacjenta.
Przepuklina krążka międzykręgowego i ucisk na nerw międzykręgowy
Przepuklina (dyskopatia; pot. wypadnięcie dysku) to najczęstsza przyczyna operacji u młodych pacjentów. Polega na pęknięciu pierścienia włóknistego i wysunięciu się jądra miażdżystego, które uciska na nerw międzykręgowy lub worek oponowy. Jednak nie zawsze wymaga skalpela – organizm ma zdolność do samoistnej resorpcji (wchłonięcia) przepukliny.
Jednak gdy operacja neurochirurgiczna jest konieczna, stosowane są techniki małoinwazyjne, które pozwalają na usunięcie fragmentu dysku przez niewielkie nacięcie, z minimalnym uszkodzeniem mięśni.