Rwa kulszowa – objawy i przyczyny. Ból kręgosłupa przy zapaleniu korzonków

Schylasz się, żeby podnieść coś z podłogi – i nagle czujesz ostry, przeszywający ból w dolnej części pleców, który promieniuje aż do nogi. Trudno się wyprostować, a każdy ruch nasila dolegliwości. Rwa kulszowa to zespół objawów, który potrafi nagle ograniczyć swobodę poruszania się i wywołać lęk o sprawność fizyczną. Potocznie mówi się o „przewianiu”, jednak czasem taki ból pleców jest sygnałem, że dochodzi do ucisku lub podrażnienia nerwu kulszowego.

Dowiedz się, dlaczego ból kręgosłupa lędźwiowego przybiera tak gwałtowną formę. Sprawdź, jakie mechanizmy stoją za naciskiem na największy nerw oraz poznaj zasady profilaktyki przeciążenia lędźwiowego odcinka kręgosłupa.

Czym jest rwa kulszowa?

Rwa kulszowa jest zespołem objawów wynikających z ucisku lub podrażnienia nerwu kulszowego. Jest on najdłuższym i najgrubszym nerwem w ludzkim organizmie.

Nerw kulszowy powstaje z połączenia kilku korzeni wychodzących z odcinków lędźwiowego i krzyżowego kręgosłupa. Biegnie od dolnej części pleców, przez pośladek, tylną powierzchnię uda, aż do stopy.

Budowa i przebieg nerwu kulszowego powodują, że daje objawy promieniującego bólu nie tylko w kręgosłupie, ale wzdłuż całej kończyny dolnej.

Rwa kulszowa – przyczyny powstawania dolegliwości

Najczęstsze przyczyny rwy kulszowej związane są z kondycją kręgosłupa i jego struktur amortyzujących.

W większości przypadków za atak rwy kulszowej odpowiada dyskopatia. Krążek międzykręgowy, czyli potoczny dysk, pod wpływem przeciążeń lub procesów starzenia ulega uszkodzeniu. Może utworzyć się przepuklina, która doprowadzi do ucisku na korzenie nerwowe i ostrego bólu.

Rwę kulszową powodować mogą również inne przypadłości, m.in.:

• zmiany zwyrodnieniowe – wraz z wiekiem na kręgach mogą tworzyć się narośla kostne (osteofity), które zwężają przestrzeń dla nerwu kulszowego;
• stenoza kanału kręgowego – zwężenie kanału, przez który przebiega rdzeń wraz z korzeniami, co powoduje stały nacisk na nerw kulszowy;
• kręgozmyk – przesunięcie się kręgów względem siebie, które drażnią struktury nerwowe, powodując ból krzyża;
• napięcie mięśni wspierających gorset kręgosłupa – nadmiernie napięty mięsień gruszkowaty w pośladku uciska nerw (tzw. rwa rzekoma);
• nagły uraz – w wyniku upadku lub dźwigania może dojść do uszkodzenia struktur stabilizujących kręgosłup lędźwiowy.

Jak objawia się rwa kulszowa?

Głównym sygnałem alarmowym jest ból kręgosłupa o charakterystycznym przebiegu – ból promieniuje od lędźwi, przez pośladek, aż do łydki lub stopy. Pacjenci opisują go jako przeszywający, piekący lub przypominający rażenie prądem.

Dolegliwości bólowe mogą być dominującym objawem, ale nie są jedynym symptomem trwającej rwy kulszowej. Mogą towarzyszyć jej zmiany neurologiczne, związane z funkcjami nerwu kulszowego.

Atak rwy kulszowej

Atak rwy kulszowej często pojawia się nagle – podczas schylania się, podnoszenia ciężaru lub nawet przy zwykłym wstawaniu z łóżka. Ból bywa tak silny, że uniemożliwia wyprostowanie się i zmusza do przyjęcia wymuszonej pozycji ciała. Każdy ruch nasila dolegliwości, a pacjent instynktownie unika obciążania chorej strony.

Napad i towarzyszące mu dolegliwości są wynikiem nakładania się na siebie złożonych procesów, w których to stan zapalny odgrywa główną rolę w generowaniu bólu.

Dlaczego boli rwa kulszowa? Zapalenie jako przyczyna bólu

Nacisk na zdrowy, niezmieniony korzeń nerwu wywołuje u pacjenta drętwienie i mrowienie (parestezje), a nie uczucie ostrego bólu.

Ból pojawia się, gdy układ odpornościowy reaguje na uszkodzony materiał dysku, uwalniane są substancje prozapalne, które chemicznie podrażniają włókna nerwu, znacznie obniżając ich próg bólowy.

Niedokrwienie i obrzęk

Jeśli rwa kulszowa nie ustępuje, długotrwały nacisk na korzeń nerwu zaburza mikrokrążenie krwi, prowadząc do jego miejscowego niedotlenienia (niedokrwienia) i gromadzenia się płynu.

Obrzmiały i zmieniony zapalnie nerw kulszowy staje się nadwrażliwy na wszelkie bodźce mechaniczne – nawet najmniejsze pociągnięcie lub napięcie nerwu potęguje rwący ból.

Towarzyszące objawy neurologiczne (ubytkowe)

Kiedy zmiany są masywne, bólowi mogą towarzyszyć niepokojące symptomy neurologiczne: zaburzenia czucia na skórze nogi, osłabienie lub całkowity brak odruchów ścięgnistych oraz osłabienie siły mięśniowej.

U pacjentów najczęściej objawia się to tzw. opadaniem stopy lub niemożnością chodu na palcach i piętach, co świadczy o bezpośrednim uszkodzeniu włókien ruchowych.

Pozycje przynoszące ulgę a aktywność fizyczna

W szczycie ataku pacjenci intuicyjnie uciekają przed bólem, przyjmując pozycje odbarczające. W pozycji leżącej (np. na boku w pozycji embrionalnej lub na plecach z poduszką podłożoną pod ugięte kolana) bodźce mechaniczne wpływające na korzenie nerwowe ulegają zmniejszeniu, co przynosi chwilową ulgę.

Przedłużające się leżenie jest szkodliwe. Należy jak najszybciej podjąć i utrzymać normalną, codzienną aktywność fizyczną (na miarę możliwości pacjenta). Może to zapobiec przejściu bólu ostrego w postać chroniczną i przyspieszyć powrót do zdrowia.

Rwa kulszowa objawy u różnych grup pacjentów

Objawy u osób cierpiących na rwę kulszową mogą się różnić w zależności od wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Rwa kulszowa w ciąży

U kobiet w ciąży rwa kulszowa zwykle występuje wskutek zmian hormonalnych i mechanicznych.

Rozluźnienie więzadeł pod wpływem relaksyny oraz przesunięcie środka ciężkości ciała do przodu powoduje pogłębienie lordozy. To z kolei zwiększa ryzyko ucisku krążka międzykręgowego na nerw kulszowy. Dolegliwości bólowe u kobiet w ciąży często dotyczą okolicy krzyża i promieniują.

Ból w pośladku bywa mylony ze zwykłym bólem miednicy, co może utrudniać rozpoznanie.

Zmiany zwyrodnieniowe u osób starszych

U osób starszych częstą przyczyną rwy kulszowej jest ucisk struktur nerwowych, najczęściej w wyniku zmian degeneracyjnych i zwężenia kanału kręgowego, rzadziej przepukliny dysku.

Rwa kulszowa to schorzenie, które może występować w postaci przewlekłej. Ostry ból pleców może nie występować z takim nasileniem jak w przypadku młodych osób. Jednak towarzyszy mu stałe uczucie ciężkości tylnej części uda oraz osłabienie kończyny dolnej, które utrudniają poruszanie się.

Przyczyny i objawy rwy kulszowej u dzieci i młodzieży

Najczęstszą przyczyną bólu korzonków u najmłodszych są:

• wady postawy;
• szybki wzrost kości przy niedostatecznym wzmocnieniu mięśni;
• uprawianie sportów przeciążeniowych.

Objawy związane z rwą kulszową u dzieci powodują ograniczenie ruchomości i unikanie aktywności fizycznej, która nasila dyskomfort.

Profilaktyka – jak chronić nerw kulszowy i kręgosłup?

Odpowiednie ćwiczenia na rwę kulszową powinny być wykonywane codziennie, jako profilaktyka nawrotów.

Aby zmniejszyć ryzyko nawrotów, warto wprowadzić kilka istotnych nawyków:

• wzmocnienie gorsetu mięśniowego – codzienne ćwiczenia mięśni brzucha i pleców zapobiegają niestabilności kręgosłupa;
• aktywność fizyczna – regularne spacery, ćwiczenia rozciągające lub jazda na rowerze utrzymują elastyczność struktur kręgosłupa i obniżają ryzyko nawrotów;
• technika dźwigania – podnoszenie ciężarów z ugiętych kolan i z prostymi plecami – odciąża odcinek lędźwiowy;
• ergonomia pracy – dostosowanie stanowiska (np. podparcie lędźwiowe, monitor na wysokości oczu) zapobiega szkodliwym przeciążeniom statycznym;
• prawidłowa masa ciała – redukcja nadwagi eliminuje stałe, mechaniczne przeciążenie krążków międzykręgowych;
• rzucenie palenia tytoniu – palenie nasila zmiany degeneracyjne; zerwanie z nałogiem to udowodniony klinicznie czynnik zapobiegający atakom bólu.

Kiedy objawy stają się niebezpieczne?

W większości przypadków rwa kulszowa to zespół objawów, który przy odpowiednim leczeniu zachowawczym (m.in. lekami przeciwzapalnymi i kinezyterapią) ulega wyciszeniu po kilku lub kilkunastu tygodniach.

Rwa może mieć jednak przebieg gwałtowny i niebezpieczny, jeśli przemieszczający się dysk wywoła rozległe drażnienie włókien nerwowych, prowadząc do tzw. zespołu ogona końskiego lub nagłego uszkodzenia korzeni.

Objawy alarmowe, m.in.:

• zaburzenia zwieraczy – nagłe zatrzymanie moczu (np. brak możliwości oddania moczu przez 12 godzin) lub jego nietrzymanie, nietrzymanie kału oraz osłabienie napięcia zwieracza odbytu;
• niedowłady ruchowe – znaczne osłabienie siły mięśniowej, „opadająca stopa”, niemożność zgięcia lub wyprostu stopy w stawie skokowym, trudności w chodzeniu na palcach i piętach;
• deficyty czuciowe – całkowity brak czucia w nogach lub charakterystyczne dla ucisku ogona końskiego zaburzenia w okolicy krocza i pośladków;
• objawy ogólne – bardzo silne bóle nocne nieustępujące w spoczynku, niewyjaśniony spadek masy ciała, czy gorączka z dreszczami (mogące sugerować proces nowotworowy lub infekcję kręgosłupa).

Obecność symptomów alarmowych oznacza, że chory wymaga pilnej konsultacji (neurochirurgicznej lub ortopedycznej). Choć rutynowe wykonywanie rezonansu magnetycznego we wczesnej fazie zwykłej rwy nie jest wskazane, to wystąpienie objawów alarmowych jest wskazaniem do przeprowadzenia diagnostyki rwy kulszowej (rezonansu magnetycznego, tomografii komputerowej lub RTG).

Rwa kulszowa może mieć różne przyczyny, dlatego niekiedy stosuje się leczenie operacyjne w trybie nagłym, aby zapobiec trwałym, nieodwracalnym uszkodzeniom nerwów i niepełnosprawności.

Podsumowanie

Prawidłowa interpretacja sygnałów płynących z organizmu pozwala na szybkie rozpoznanie rwy kulszowej i wdrożenie nawyków, które chronią kręgosłup.

Ból promieniujący od lędźwi aż do stopy jest wynikiem mechanicznego ucisku na nerw kulszowy, najczęściej spowodowanego przez wysunięty krążek międzykręgowy lub zmiany degeneracyjne w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Poza bólem pleców i kończyn pojawiają się zaburzenia czucia, mrowienie oraz osłabienie kończyny, które mogą wskazywać na zaburzenia struktur nerwów.

Leczenie zależy od przyczyny, jednak gdy pacjenta dotknęła rwa kulszowa – fizjoterapia i higiena ruchu stanowią najprostszą formę ochrony przed nawrotami. Unikanie dźwigania na prostych nogach, ergonomia stanowiska pracy oraz systematyczne wzmacnianie mięśni stabilizujących kręgosłup stanowią podstawę leczenia i profilaktyki nawrotów.

Rwa kulszowa jest częstym zespołem objawów wskazującym na problem w obrębie kręgosłupa lub układu nerwowego. W wielu przypadkach dolegliwości ustępują dzięki leczeniu zachowawczemu i odpowiedniej aktywności fizycznej. Jednak nawracające symptomy wymagają konsultacji lekarskiej, aby zapobiec trwałym uszkodzeniom.