Grypa jest ostrą infekcją wirusową, która przenosi się drogą kropelkową. Wiele osób zastanawia się, czym różni się grypa od przeziębienia. Początkowe objawy mogą wydawać się podobne, choć przebieg obu chorób jest inny. Objawy grypy pojawiają się nagle i mają znacznie większe nasilenie. Na wysoką gorączkę, silne bóle mięśni czy grypowy kaszel nie zawsze wystarczą leki przeciwgorączkowe. Bagatelizowana infekcja może prowadzić do negatywnych skutków zdrowotnych.
Poznaj zasady leczenia i objawy ciężkiego przebiegu grypy. Dowiedz się, czym różni się od innych sezonowych infekcji wirusowych.
Jak potwierdzić wirusa grypy?
W szczycie sezonu epidemicznego rozpoznanie grypy często stawia się na podstawie objawów. Zdarza się czasem, że badanie lekarskie nie potwierdza specyficznych objawów ze strony układu oddechowego.
Najczęstsze oznaki grypy (choć charakterystyczne) u osób po szczepionce na grypę, u dzieci i osób starszych mogą nie wystąpić, lub być dużo łagodniejsze.
Testy na grypę
Szybkie testy antygenowe wykrywają specyficzne białka wirusa grypy w materiale pobranym z nosa lub nosogardzieli. Są powszechnie dostępne w aptekach oraz w gabinetach lekarzy i pozwalają z jednej próbki zdiagnozować zakażenie:
- wirusem grypy A i B;
- SARS-CoV-2 (COVID-19);
- RSV (Respiratory Syncytial Virus).
Wykonanie testów w kierunku grypy jest wartościowe, ale nie powinno opóźniać stosowania leków przeciwwirusowych, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka lub w ciężkim stanie.
Test najlepiej wykonać w pierwszych 2-4 dni od wystąpienia pierwszych objawów grypy.
- Wynik pozytywny jest bardzo wiarygodnym potwierdzeniem choroby i wskazaniem do włączenia leczenia celowanego.
- Wynik negatywny nie wyklucza choroby w 100% (fałszywie ujemne wyniki zdarzają się przy niskim mianie wirusa lub błędnym pobraniu wymazu) – decydująca jest ocena lekarska.
Jak odróżnić objawy grypy od przeziębienia?
Chociaż testy są pomocne, znajomość typowych oznak grypy pozwala osobie chorej podjąć decyzję o samoizolacji (pozostaniu w domu).
Grypa a przeziębienie
Leczenie infekcji przeziębieniowej polega głównie na:
- łagodzeniu objawów;
- przyjmowaniu dużej ilości płynów;
- stosowaniu domowych sposobów wsparcia regeneracji organizmu;
- przyjmowaniu środków przeciwbólowych.
Objawowe leczenie grypy samoograniczającej się polega zazwyczaj na podobnym postępowaniu (odpoczynek, nawadnianie, leki przeciwgorączkowe i izolacja pacjenta). Pacjenci z grup o zwiększonym ryzyku najczęściej wymagają leczenia przyczynowego – decyzję powinien podjąć lekarz.
Poniższa tabela szczegółowo zestawia różnice między objawami przeziębienia i grypą.
Przebieg grypy i przeziębienia
| Cecha kliniczna | Przeziębienie | Grypa |
| Początek choroby | Łagodny, stopniowy. Pacjent czuje, że „coś go bierze” przez 1-2 dni. | Gwałtowny, nagły – często można określić godzinę. |
| Gorączka | Stan podgorączkowy (<38°C) lub brak. | Wysoka (>38-39°C), pojawia się nagle, trudna do obniżenia, trwa 3-4 dni. |
| Bóle mięśni i stawów (Myalgia) | Niewielkie, rzadko występują. | Bardzo silne, dominujące, obejmujące całe ciało. |
| Ból głowy | Rzadki, o niewielkim nasileniu. | Prawie zawsze, intensywny i pulsujący. |
| Osłabienie/Energia | Niewielkie, pacjent często funkcjonuje normalnie. | Ekstremalne wyczerpanie (astenia). Pacjent „nie ma siły wstać z łóżka”. |
| Katar | Objaw dominujący. Wodnisty, potem gęsty, zatkany nos. | Rzadki w początkowej fazie – czasem uczucie suchości i obrzęku bez wycieku. |
| Ból gardła | Częsty, zazwyczaj pierwszy objaw. | Rzadziej – wynika z podrażnienia spływającą wydzieliną lub suchości. |
| Kaszel | Mokry lub suchy, umiarkowany. | Suchy, napadowy, bolesny, męczący – budzi w nocy. |
| Apetyt | Zazwyczaj w normie. | Brak apetytu (anoreksja grypowa). |
Nagłe pierwsze objawy grypy
Grypa jest chorobą o „nagłym początku”. Co to znaczy?
Jeśli pacjent rano poszedł do pracy, czuł się zdrowo, a o godzinie 14:00 musiał zwolnić się do domu z powodu wystąpienia niepokojących objawów ogólnych (dreszczy, bólu mięśni i temperatury 39°C) to z bardzo dużym prawdopodobieństwem jest to jeden z typów wirusa grypy.
Wskazania do leczenia grypy
W leczeniu grypy dysponujemy nie tylko szczepionkami, ale też skutecznymi lekami. Leczenie przeciwwirusowe jest zalecane w przypadku potwierdzenia lub podejrzenia grypy – jeśli można je włączyć w ciągu 48 godzin od wystąpienia objawów. Lek podany później nadal zmniejsza ryzyko powikłań i zgonu u pacjentów hospitalizowanych.
Metody leczenia grypy – farmakoterapia
W Polsce stosowane są nowoczesne leki przeciwwirusowe wydawane na receptę.
Oseltamiwir jest inhibitorem neuraminidazy. Oznacza to, że blokuje enzym wirusa grypy, pozwalający wirionom odczepić się od zakażonej komórki. W efekcie zostają „uwięzione” na powierzchni komórki i nie mogą zakażać dalej.
Przykładowe leki: np. Tamiflu®, Ebilfumin, Oseltamivir Stada, Segosana.
Baloksawir marboksyl jest lekiem działającym na wcześniejszym etapie. Blokuje proces transkrypcji RNA grypy, dzięki czemu nie dochodzi do produkcji białek wirusowych. Jest wskazany w leczeniu i profilaktyce poekspozycyjnej (np. gdy domownik zachorował).
Przykładowe leki: np. Xofluza.
Zanamiwir jest lekiem w formie proszku do inhalacji, rzadziej stosowanym, głównie jako alternatywa przy oporności na oseltamiwir. Preparat jest przeciwwskazany u osób z ciężką astmą i POChP ze względu na ryzyko skurczu oskrzeli.
Przykładowe leki: np. Relenza.
Przebieg leczenia grypy i postępowanie objawowe
W grypie u dzieci i osób dorosłych istotne jest również leczenie wspomagające:
- gorączka – paracetamol lub ibuprofen;
- odwodnienie z gorączki i potów – wypijanie minimum 2-3 litrów płynów dziennie;
- osłabienie – odpoczynek, organizm potrzebuje energii na walkę.
Powikłania grypy
Grypa to zakaźna choroba, która nie jest chorobą ograniczoną do układu oddechowego – wyzwala kaskadę zdarzeń zapalnych i prozakrzepowych. Ciężki przebieg i powikłania mogą wystąpić u każdego, ale są statystycznie częstsze u osób z chorobami współistniejącymi.
Zapalenie płuc
Bakteryjne zapalenie płuc jest najczęstszym ciężkim powikłaniem zakażenia. Wirus grypy niszczy nabłonek rzęskowy, który stanowi naturalną barierę ochronną, oraz upośledza funkcję makrofagów pęcherzykowych. Otwiera to drogę bakteriom. Pojawia się tzw. drugi rzut choroby – po wstępnej poprawie następuje nawrót wysokiej gorączki. Towarzyszy temu duszność, ropna plwocina i ból w klatce piersiowej.
Zaostrzenie chorób przewlekłych
Zakażenie wirusem grypy jest szczególnie silnym stresorem fizjologicznym, który powoduje (m.in.):
- u pacjentów z cukrzycą powoduje deregulację glikemii;
- w POChP i astmie wywołuje ciężkie zaostrzenia wymagające podania sterydów i tlenoterapii.
Powikłania sercowo-naczyniowe
Grypa jest niezależnym czynnikiem ryzyka ostrych zespołów wieńcowych – ryzyko zawału serca w ciągu pierwszych 7 dni od infekcji wirusem wzrasta sześciokrotnie.
Innym następstwem jest zapalenie mięśnia sercowego. Stan zapalny może prowadzić do trwałej niewydolności serca, a nawet nagłego zgonu.
Powikłania neurologiczne
Infekcja wirusem grypy (lub reakcja immunologiczna) może prowadzić do (m.in.):
- zapalenia mózgu;
- zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych;
- zespołu Guillaina-Barrégo (autoimmunologiczne uszkodzenie nerwów);
- encefalopatii martwiczej (szczególnie w przebiegu grypy u dzieci).
Ciężki przebieg grypy
Większość pacjentów zdrowieje w domu. Gorączka i kaszel mijają wsparte działaniem leków objawowych i przeciwwirusowych. Jednak stan chorego w przebiegu grypy może gwałtownie się pogorszyć.
Powikłania po grypie – kiedy pilnie udać się do lekarza?
Alarmowe objawy grypy typu A i B (rzadko C) wymagające pilnej hospitalizacji to:
- duszność, spłycony oddech, uczucie braku powietrza;
- sinica (niebieskawe zabarwienie ust lub paznokci) – objaw niedotlenienia;
- ból lub ucisk w klatce piersiowej;
- zaburzenia świadomości, splątanie, trudność z obudzeniem chorego;
- ciężkie odwodnienie (brak oddawania moczu, suche śluzówki);
- nawrót gorączki po kilku dniach spokoju.
Suplementy na grypę – fakty i mity
Choć leczenie grypy polega na farmakoterapii przeciwwirusowej, wielu chorych na grypę pokłada nadzieję w suplementach. Czy witaminy i minerały są odpowiednim leczeniem objawowym różnych rodzajów grypy sezonowej?
- Suplementacja witaminą C (nawet w dużych dawkach) nie zapobiega zachorowaniu na grypę w populacji ogólnej. Może jedynie nieznacznie skrócić czas infekcji przeziębieniowej (o 8% u dorosłych), ale jej rola w grypie jest znikoma.
- Cynk – istnieją dowody, że przyjmowany w ciągu doby od wystąpienia objawów może skrócić czas choroby o ok. 1-2 dni (głównie w przeziębieniu).
- Witamina D – prawidłowy poziom jest ważny dla odporności, a niedobory korelują z częstszymi infekcjami dróg oddechowych. Suplementacja w okresie jesienno-zimowym jest zalecana dla każdego Polaka, jednak nie jest to „lek na grypę” działający doraźnie w chorobie wirusowej.