Zaburzenia związane z równowagą flory bakteryjnej pochwy dotykają prawie 30% kobiet na całym świecie (statystyki odnoszą się konkretnie do bakteryjnej waginozy).
Podstawą leczenia bakteryjnych infekcji intymnych jest antybiotykoterapia. Jakie leki się stosuje? Co oprócz antybiotyków może pomóc w łagodzeniu dolegliwości? Jak świadomie dbać o mikrobiom?
Czy ginekolog może rozpoznać bakteryjne zakażenie pochwy już na pierwszej wizycie?
Jeśli doświadczasz objawów, które mogą sugerować infekcję pochwy, nie czekaj i umów wizytę u ginekologa. W wielu przypadkach rozpoznanie bakteryjnego zakażenia pochwy jest możliwe już podczas pierwszej wizyty.
Ocena wyglądu śluzówki, charakteru wydzieliny z pochwy oraz jej zapachu często pozwala wstępnie określić podłoże dolegliwości. Już na tym etapie można zauważyć cechy charakterystyczne dla różnych rodzajów infekcji intymnych.
Lekarze potrafią różnicować zaburzenia równowagi flory bakteryjnej (problem waginozy bakteryjnej), typową infekcję bakteryjną pochwy, zakażenia grzybicze oraz zapalenia, które rozwijają się na innym podłożu (nieinfekcyjnym).
Jakie badania pozwalają odróżnić bakteryjne zapalenie od infekcji grzybiczej?
Jeśli specjalista ma wątpliwości, ma do dyspozycji dodatkowe narzędzia, które pomogą mu je rozwiać.
W niektórych przypadkach wykonuje się:
- ocenę pH pochwy – wynik jest natychmiast – zwykle bakteryjne zapalenie pochwy objawia się podwyższonym pH. W zakażeniach grzybiczych odczyn najczęściej pozostaje w granicach normy (<4,5 i świadczy o kwaśnym pH pochwy);
- badania mikroskopowe wymazu z pochwy – umożliwiają identyfikację komórek zapalnych, obecności bakterii, grzybni lub drożdżaków;
- posiew – badanie mikrobiologiczne, w celu jest wykrycia i identyfikacji drobnoustrojów obecnych w pobranym materiale. Laboratorium ocenia, czy w próbce znajdują się bakterie lub grzyby oraz określa ich rodzaj;
- antybiogram – badanie wykonuje się wtedy, gdy w posiewie stwierdzona zostanie obecność bakterii uznanych za potencjalnie chorobotwórcze. Analiza polega na sprawdzeniu wrażliwości wyhodowanego szczepu na konkretne antybiotyki. Dzięki temu lekarz otrzymuje informację, który lek ma największą szansę skuteczności.
Posiew i antybiogram najczęściej wykonuje się razem (jeśli lekarz widzi ku temu wskazania).
Leczenie bakteryjnego zapalenia pochwy
Postępowanie terapeutyczne opiera się na farmakoterapii ukierunkowanej na przyczynę i łagodzenie objawów. Głównym celem leczenia jest eliminacja czynnika dominującego w danym typie zaburzenia oraz odbudowa warunków sprzyjających przywróceniu prawidłowej równowagi bakteryjnej w środowisku pochwy.
Leki na receptę – antybiotyki i chemioterapeutyki
Podstawą leczenia jest farmakoterapia z wykorzystaniem preparatów dostępnych na receptę. Do substancji pierwszego rzutu należą metronidazol (chemioterapeutyk) oraz klindamycyna (antybiotyk).
Kuracja trwa zwykle od kilku do kilkunastu dni. W tym czasie konieczne jest regularne przyjmowanie/aplikowanie leku zgodnie z zaleceniami. Nie należy wcześniej przerywać leczenia, nawet gdy objawy ustąpią.
Inne leki na bakteryjne zapalenie pochwy – łagodzenie objawów infekcji bakteryjnej pochwy
W części przypadków leczenie uzupełnia się o preparaty działające objawowo. Stosuje się środki o właściwościach antyseptycznych, osłaniających i nawilżających, które zmniejszają pieczenie pochwy i sromu, uczucie suchości oraz dyskomfort. Preparaty te nie eliminują przyczyny (drobnoustrojów), ale poprawiają tolerancję leczenia i łagodzą dolegliwości.
W przypadku upławów nie zaleca się wykonywania irygacji pochwy ani noszenia wkładek.
Choć nieprzyjemna wydzielina z pochwy może powodować u pacjentek spory dyskomfort, przesadne dbanie o higienę intymną nie złagodzi objawów – a wręcz może je nasilić. Przy wdrożeniu odpowiedniego leczenia przyczynowego żółto-zielony kolor i nieprzyjemny „rybi” zapach szybko ustępują.
Probiotyki (dopochwowe i doustne)
Po zakończeniu antybiotykoterapii lekarz może zalecić probiotyki dopochwowe. To preparaty, które zawierają szczepy pałeczek kwasu mlekowego. Ich zadaniem jest wspieranie odbudowy naturalnej flory bakteryjnej i unormowanie kwaśnego środowiska pochwy. Taki etap bywa elementem terapii wspomagającej, a czas jego trwania zależy od indywidualnych wskazań.
Preparaty probiotyczne mogą być stosowane profilaktycznie, choć nie w każdej sytuacji jest to konieczne. Takie postępowanie rozważa się u pacjentek z:
- nawracającymi zakażeniami intymnymi;
- po antybiotykoterapii (niekoniecznie związanej z bakteryjną infekcją intymną);
- w okresach zwiększonej podatności na zaburzenia mikroflory bakteryjnej w pochwie.
Preparaty dopochwowe (np. globulki dopochwowe) działają bezpośrednio w miejscu naturalnej kolonizacji bakterii ochronnych. Forma doustna (np. kapsułka) oddziałuje pośrednio, poprzez wpływ na mikrobiotę jelitową i potencjalne zasiedlanie okolic intymnych.
O włączeniu probiotyku najlepiej decydować po konsultacji, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji zdrowotnej.
Waginoza bakteryjna a klasyczna infekcja ze stanem zapalnym – czy są różnice w leczeniu?
W obu sytuacjach podejście terapeutyczne nie zawsze jest identyczne, ponieważ bakteryjna waginoza i bakteryjne zapalenie pochwy to dwa odmienne stany kliniczne.
- Przypomnijmy, że waginoza bakteryjna jest zaburzeniem równowagi mikroflory pochwy, w którym zwykle nie obserwuje się typowej reakcji zapalnej śluzówki. Dominującym zjawiskiem jest nadmierny rozrost bakterii beztlenowych, który wiąże się ze zmniejszeniem ilości korzystnych drobnoustrojów. Leczenie koncentruje się więc na ograniczeniu namnażania się niepożądanych patogenów (również z wykorzystaniem leków na receptę) i stworzeniu warunków do odbudowy prawidłowej flory pochwy.
- Bakteryjne zapalenie pochwy najczęściej objawia się aktywnym stanem zapalnym. W tej sytuacji terapia ma na celu eliminację bakterii odpowiedzialnych za infekcję oraz wygaszeniem toczącego się procesu.
W części przypadków schematy postępowania mogą się pokrywać, ale nie są traktowane jako w pełni zamienne.
Jak wygląda leczenie infekcji bakteryjnej u kobiet w ciąży?
Leczenie infekcji bakteryjnych u kobiet w ciąży wymaga ostrożnego, ale zdecydowanego postępowania.
Podstawą działania pozostaje odpowiednio dobrana farmakoterapia. Stosuje się wyłącznie preparaty o potwierdzonym profilu bezpieczeństwa dla płodu. W terapii wykorzystuje się najczęściej te same leki, które zaleca się pacjentką niebędącym w ciąży – metronidazol lub klindamycynę. Obie substancje są uznawane za bezpieczne (przy odpowiednich wskazaniach).
Przyszłe mamy nie mogą bagatelizować objawów infekcji intymnych (niezależnie od tego, czy dolegliwości wskazują na objawy bakteryjnego zakażenia czy grzybicy pochwy), ale jednocześnie nigdy nie powinny wdrażać leczenia na własną rękę.
Jak zapobiegać nawrotom infekcji intymnych?
Nawracające infekcje pochwy często wiążą się z utrzymującymi się czynnikami, które zaburzają stabilność mikroflory bakteryjnej pochwy. Wdrażając pewne nawyki, można je skutecznie ograniczać.
Warto pamiętać o:
- łagodnej higienie wyłącznie zewnętrznych części okolic intymnych;
- wybieraniu kosmetyków bez środków zapachowych;
- noszeniu przewiewnej, najlepiej bawełnianej bielizny i unikania noszenia stringów;
- ograniczaniu noszenia bardzo opinającej odzieży;
- możliwie szybkim zmienianiu wilgotnej bielizny;
- częstej wymianie środków higienicznych podczas miesiączki;
- reagowaniu na objawy suchości pochwy (szczególnie podczas stosunków);
- oddawaniu moczu po stosunku;
- obserwacji zmian w charakterze wydzieliny;
- regularnych kontrolach ginekologicznych.
Powyższe zalecenia warto potraktować jako wspierające sposoby leczenia „dostępne bez recepty” także w przypadku toczącej się infekcji.