Wysoki cholesterol – przyczyny i objawy podwyższonego cholesterolu

W powszechnej świadomości zyskał złą sławę, stając się synonimem schorzeń serca i niezdrowego trybu życia. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Cholesterol to substancja niezbędna do życia człowieka, a jego rola wykracza daleko poza zatykanie tętnic. W drodze do zdrowia istotne jest zrozumienie przyczyn i objawów podwyższonego poziomu oraz znaczenia równowagi między jego różnymi frakcjami. Dowiedz się, dlaczego niezbędne jest regularne monitorowanie poziomu cholesterolu!

Czym jest cholesterol i jaką pełni funkcję?

Cholesterol jest lipidem – woskowatą substancją obecną we krwi i w każdej komórce naszego ciała. Wchodzi w skład błon komórkowych, zapewniając im integralność i stabilność.

Oprócz tworzenia komórek cholesterol jest jednym z substratów w produkcji hormonów steroidowych, takich jak estrogen, testosteron, progesteron, aldosteron i kortyzol. Jest również niezbędny do produkcji witaminy D oraz kwasów żółciowych, które umożliwiają trawienie lipidów.

Nie rozpuszcza się w wodzie, dlatego, aby mógł być przenoszony przez krwiobieg, musi łączyć się z białkami, tworząc frakcje (lipoproteiny).

Wyróżniamy dwie główne frakcje cholesterolu, które pełnią odmienne funkcje:

• LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości, „zły cholesterol”) – transportuje cholesterol z wątroby do tkanek i tętnic.Podwyższony cholesterol LDL może sprzyjać odkładaniu się nadmiaru w ścianach naczyń krwionośnych, zwiększając ryzyko chorób serca;
• HDL (lipoproteiny o wysokiej gęstości, „dobry cholesterol”) – wysoki HDL pomaga obniżyć LDL – zbiera nadmiar z tkanek i tętnic, transportując go z powrotem do wątroby, gdzie jest przetwarzany i usuwany z organizmu.

Przyczyny wysokiego cholesterolu – czynniki zewnętrzne i wewnętrzne

Wysoki poziom cholesterolu we krwi jest wypadkową produkcji własnej (wątroba wytwarza około 2/3) oraz tego, co dostarczamy z pożywieniem. Dlatego główne przyczyny podwyższonego poziomu cholesterolu można podzielić na modyfikowalne (zewnętrzne) i niemodyfikowalne (wewnętrzne).

Czynniki zewnętrzne – styl życia

Czynniki zewnętrzne to przyczyny podwyższonego stężenia cholesterolu we krwi, na które według medycyny stylu życia, mamy największy wpływ.

Niezdrowa dieta, bogata w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans, sprzyja wzrostowi stężenia LDL, szczególnie w połączeniu z nadmiarem kalorii i niskim poziomem aktywności ruchowej. Siedzący tryb życia wiąże się ze spadkiem poziomu ochronnego cholesterolu HDL i wyższym poziomem trójglicerydów.

Substancje chemiczne zawarte w dymie tytoniowym obniżają poziom cholesterolu HDL i uszkadzają ściany naczyń krwionośnych, co ułatwia odkładanie się złogów tłuszczowych.

Czynniki wewnętrzne (biologiczne i genetyczne)

U niektórych osób wysoki poziom cholesterolu może mieć tło dziedziczne. Hipercholesterolemia rodzinna jest wrodzoną przyczyną podwyższonego cholesterolu. Powoduje bardzo wysoki poziom LDL od urodzenia, ponieważ organizm nie potrafi obniżyć jego poziomu (usuwać go z krwi).

Choroby towarzyszące, m.in. cukrzyca, niedoczynność tarczycy, choroby nerek oraz zespół policystycznych jajników mogą zaburzać metabolizm kwasów tłuszczowych, zwiększając poziom cholesterolu we krwi.

U osób w bardzo podeszłym wieku obserwuje się czasem zależność odwrotną – niski poziom cholesterolu całkowitego może wiązać się z gorszym stanem ogólnym lub wyniszczeniem organizmu. Nie oznacza to jednak, że wysoki poziom LDL jest ochronny. Decyzje terapeutyczne w tej grupie wiekowej powinny być podejmowane indywidualnie.

Wpływ na organizm i objawy wysokiego cholesterolu

Nieleczony wysoki poziom cholesterolu istotnie zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i może skracać długość życia. Choroby układu krążenia są jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie, szczególnie w populacji dorosłych.

Im dłużej żyjemy z wysokim stężeniem cholesterolu, tym większe ryzyko zdarzenia sercowo-naczyniowego. Kumulacyjna ekspozycja na wysoki poziom cholesterolu LDL przez całe życie znacząco zwiększa ryzyko przedwczesnej śmierci i niepełnosprawności.

Podwyższony cholesterol często działa podstępnie. Objawy pojawiają się często dopiero po wielu latach uszkadzania układu krwionośnego.

Jak podwyższony cholesterol wpływa na rozwój miażdżycy?

Głównym mechanizmem niszczącym jest miażdżyca (arterioskleroza). Nadmiar cholesterolu najczęściej wnika w ściany tętnic, tworząc tzw. paski tłuszczowe, które z czasem przekształcają się w twarde blaszki miażdżycowe. Proces ten zwęża tętnice, usztywnia je i ogranicza przepływ krwi bogatej w tlen. Wskutek tego mogą powstać różne schorzenia.

Choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca) i zawał serca

Jest to najczęstsza konsekwencja zbyt wysokiego cholesterolu. Zwężone tętnice wieńcowe dostarczają mniej krwi i tlenu do serca. Może to prowadzić do dusznicy bolesnej i dawać objawy bólu w klatce piersiowej.

U niektórych osób, zwłaszcza chorujących na cukrzycę, choroba wieńcowa czasem przebiega nietypowo. Mogą oni nie odczuwać klasycznego bólu w klatce piersiowej, lecz jedynie duszność, nudności lub zmęczenie. Zwiększa to ryzyko tzw. cichego zawału, który jest równie groźny, ale trudniejszy do rozpoznania.

Udar mózgu

Zwężone tętnice doprowadzające krew do mózgu (lub w samym mózgu) mogą zablokować przepływ krwi (przez blaszkę lub urwany skrzep). Dochodzi wtedy do udaru niedokrwiennego (zawału mózgu) i obumarcia komórek mózgowych.

Czasami dochodzi do tzw. mikroudaru (TIA – przemijający atak niedokrwienny). Objawy są podobne (np. drętwienie ręki, bełkotliwa mowa), ale ustępują samoistnie w krótkim czasie.

Choroba tętnic obwodowych (PAD)

Wysoki cholesterol prowadzi do miażdżycy naczyń krwionośnych, ale nie tylko tych, które doprowadzają krew do serca i mózgu. Złogi mogą blokować również inne tętnice.

Objawy mogą pojawić się w kończynach, najczęściej w nogach. W takim przypadku może pojawić się ból, skurcze przy chodzeniu (chromanie przestankowe) oraz drętwienie. Jeśli objawy ustępują po odpoczynku, sugeruje to, że jest to sygnał braku tlenu wynikający z niedokrwienia podczas wysiłku.

Żółtaki (kępki żółte) – widoczne na twarzy objawy podwyższonego cholesterolu

U osób z podwyższonym i wysokim cholesterolem (szczególnie w przebiegu hipercholesterolemii rodzinnej) nadmiar cholesterolu odkłada się pod skórą. Tworzy wtedy żółtawe guzki zwane żółtakami (xanthomas) na ścięgnach (np. Achillesa) lub płaskie złogi na powiekach (xanthelasmas).

Wpływ podwyższonego cholesterolu na mózg i zdrowie psychiczne

Podwyższony poziom cholesterolu LDL nie dotyczy wyłącznie chorób sercowo-naczyniowych. Cholesterol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania mózgu, budując osłonki mielinowe neuronów, jednak nadmiar cholesterolu LDL we krwi uszkadza naczynia doprowadzające krew do tkanki nerwowej.

Może to prowadzić do poważnych konsekwencji:

• zaburzenia poznawcze i demencja – miażdżyca naczyń mózgowych ogranicza dopływ tlenu, co przyspiesza procesy neurodegeneracyjne. Przewlekły wysoki poziom cholesterolu jest istotnym czynnikiem ryzyka demencji naczyniowej;
• zaburzenia nastroju – badania wskazują na korelację między nieprawidłową gospodarką lipidową a ryzykiem depresji. Przewlekły stan zapalny naczyń może negatywnie wpływać na neuroplastyczność mózgu.

Cholesterol a sprawność seksualna i impotencja

Zbyt wysoki poziom cholesterolu wpływa na życie intymne.

Impotencja (zaburzenia erekcji) bywa często pierwszym objawem zmian naczyniowych. Tętnice w ciałach jamistych są znacznie węższe niż tętnice serca, dlatego ich zwężenie może objawiać się szybciej.

Zbyt wysoki cholesterol uszkadza śródbłonek, ograniczając wydzielanie tlenku azotu, co uniemożliwia prawidłowe ciśnienie krwi w naczyniach prącia. Kontrola poziomu cholesterolu może poprawić nie tylko rokowanie sercowo-naczyniowe, ale również satysfakcję z intymności cielesnej.

Regularne badanie poziomu cholesterolu pozwala wykryć te zagrożenia na etapie, gdy są jeszcze odwracalne poprzez domowe sposoby i aktywność fizyczną.

Podsumowanie

Cholesterol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak jego nadmiar – szczególnie LDL – zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy i jej powikłań. Problem przez długi czas może przebiegać bezobjawowo, dlatego istotne znaczenie ma profilaktyka i regularne badania laboratoryjne.

Na poziom lipidów wpływają zarówno czynniki genetyczne, jak i styl życia. Odpowiednia dieta, ruch, kontrola masy ciała oraz unikanie palenia tytoniu stanowią podstawę prewencji. W wielu przypadkach, by obniżyć wysoki cholesterol, konieczne może być także leczenie farmakologiczne.

Wczesne wykrycie i wprowadzenie profilaktyki na obniżenie cholesterolu pozwalają znacząco zmniejszyć ryzyko chorób serca, udaru mózgu i innych powikłań naczyniowych.