Jak wygląda grzybica paznokcia – jak ją rozpoznać i wyleczyć?

Termin onychomikoza wywodzi się z języka greckiego. „Onychos” znaczy paznokieć, a „mykes” – grzyb. Już sama etymologia pokazuje, z jakim problemem mamy do czynienia i jakiej okolicy dotyczy schorzenie.

Jak rozpoznać grzybicę paznokci i z jakimi objawami należy udać się do specjalisty?

Czym jest grzybica paznokci (onychomikoza)?

Grzybica paznokci należy do przewlekłych infekcji płytki paznokciowej. Częściej dotyczy paznokci stóp niż paznokci dłoni.

Zmiany zwykle narastają powoli i przez długi czas mogą wydawać się mało nasilone. Początek bywa trudny do uchwycenia, ponieważ pierwsze objawy grzybicy nierzadko dotyczą niewielkiego fragmentu paznokcia.

Na wczesnym etapie łatwo uznać je za skutek urazu czy przesuszenia.

Jakie części paznokcia ulegają infekcji?

Zakażenie może dotyczyć samej płytki paznokciowej – twardej części widocznej na zewnątrz – albo łożyska paznokcia, czyli tkanki leżącej bezpośrednio pod płytką. Najczęściej jednak choroba zajmuje obie struktury jednocześnie.

Zakres infekcji ma bardzo duży wpływ na jej przebieg. Im głębiej sięga proces chorobowy, tym trudniejsze jest pełne wyleczenie i szybkie ustąpienie zmian.

Paznokieć rośnie powoli. W obrębie stóp cały proces może trwać przez wiele miesięcy. Nawet przy prawidłowo dobranym leczeniu poprawa nie pojawia się od razu, ponieważ zdrowa płytka musi stopniowo odrosnąć i zastąpić cały fragment zmieniony obecnością patogenów.

Przyczyny grzybicy paznokci – jakie drobnoustroje odpowiadają za rozwój grzybicy paznokci u rąk i nóg?

Sam wygląd paznokcia nie wystarcza do ustalenia, jaki drobnoustrój odpowiada za rozwój zmian grzybiczych. By postawić dokładne rozpoznanie, potrzebne jest badanie mikologiczne.

Niestety grzybica paznokci to choroba, która może wyglądać bardzo podobnie niezależnie od patogenu (szczególnie dla pacjenta). Zidentyfikowanie konkretnego drobnoustroju jest jednak bardzo ważnym etapem procesu diagnostycznego, ponieważ określenie dokładnej przyczyny pozwala dobrać odpowiednie leczenie.

Dermatofity

Za rozwój grzybicy paznokci zwykle odpowiadają dermatofity – grzyby chorobotwórcze, które rozwijają się w tkankach zawierających keratynę.

Najczęściej rozpoznaje się dwa gatunki dermatofitów:

• Trichophyton rubrum – odpowiada za dużą część przewlekłych zakażeń paznokci stóp;
• Trichophyton interdigitale – zęściej stwierdza się jego obecność, gdy zmianom w obrębie płytki paznokci towarzyszy grzybica stóp obejmująca skórę.

Drożdżaki z rodzaju Candida

Oprócz dermatofitów w części przypadków identyfikuje się drożdżaki z rodzaju Candida (drobnoustroje, które mogą bytować na skórze i błonach śluzowych człowieka).

Częściej odpowiadają za rozwój grzybicy paznokci rąk. Zakażeniu sprzyja długotrwały kontakt z wilgocią, częste moczenie dłoni, mikrourazy wałów paznokciowych oraz przewlekłe drażnienie skóry wokół płytki. W wielu przypadkach infekcja najpierw rozwija się na skórze, dopiero później przechodzi na paznokcie.

Pleśnie niedermatofitowe

Przyczyną grzybicy mogą być również pleśnie niedermatofitowe, m.in. Aspergillus, Fusarium i Scopulariopsis. Tego rodzaju infekcje rozpoznaje się rzadziej niż dermatofitowe.

Podejrzewa się je wtedy, gdy obraz choroby jest nietypowy, zmiany dotyczą paznokci rąk albo problem nawraca mimo wdrożenia standardowych metod leczenia.

Jak dochodzi do rozwoju grzybicy stóp i rąk? Czynniki ryzyka narażenia na grzyby

Zakażenie często rozpoczyna się w obrębie skóry, a dopiero później przechodzi na paznokieć.

Sam kontakt z patogenem nie jest jedynym czynnikiem, który warunkuje wystąpienie infekcji. Ryzyko zakażenia rośnie, gdy płytka paznokciowa i struktury wokół niej są osłabione lub ulegają urazom (także takim, które są niewidoczne gołym okiem).

Czynniki ryzyka rozwoju grzybicy paznokci stóp:

• współistniejąca grzybica skóry stóp;
• urazy paznokci;
• noszenie ciasnego obuwia;
• nadmierna potliwość stóp (utrzymująca się wilgoć);
• chodzenie boso w miejscach publicznych, takich jak baseny, sauny czy siłownie;
• mikrourazy powstające w wyniku długiego chodzenia lub uprawiania sportu;
• zabiegi kosmetyczne (mogą naruszać strukturę paznokcia i tworzą pod lakierem bardziej sprzyjające środowisko dla patogenów);
• bezpośredni kontakt z zakażonymi osobami (np. grzybica paznokci stóp i paznokci rąk u domowników).

Czynniki ryzyka rozwoju grzybicy paznokci rąk:

• częste moczenie dłoni;
• regularny kontakt z detergentami i środkami drażniącymi;
• praca w rękawiczkach ochronnych;
• uszkodzenia paznokci, wałów i skórek;
• przewlekłe drażnienie okolicy paznokcia (obgryzanie paznokci, skubanie skórek).

Na większe ryzyko wystąpienia grzybicy są narażeni:

• seniorzy;
• diabetycy;
• osoby z osłabionym układem odpornościowym;
• sportowcy (m.in. biegacze, rowerzyści, piłkarze);
• pacjenci z przewlekłymi chorobami skóry;
• pacjenci, którzy przyjmują niektóre leki doustne (np. glikokortykosteroidy).

Jak zmienia się zakażona płytka paznokcia? Objawy grzybicy paznokci u nóg i rąk

Zmiany mogą ograniczać się do jednego paznokcia lub obejmować kilka płytek jednocześnie.

Dermatofity, drożdżaki lub pleśnie zwykle wnikają do paznokcia od strony wolnego brzegu albo bocznych krawędzi. Początek zakażenia rozwija się wtedy pod płytką lub przy jej obwodzie. Z czasem zajęty fragment przesuwa się głębiej i może prowadzić do utraty paznokcia.

Jak wygląda grzybica paznokci u stóp?

Na grzybicę paznokci stóp mogą wskazywać:

• żółte, żółtobrunatne albo białawe przebarwienia płytki;
• stopniowa utrata połysku i przejrzystości;
• pogrubienie paznokcia;
• łamliwość paznokci i kruszenie się wolnego brzegu;
• złuszczanie się płytki paznokcia;
• narastanie zrogowaciałych mas pod płytką;
• oddzielanie się paznokcia od łożyska (onycholiza);
• nierówna, szorstka powierzchnia;
• deformacja płytki w miarę postępu zakażenia;
• ból przy ucisku;
• w zaawansowanej grzybicy nieprzyjemny zapach.

Jak rozpoznać grzybicę paznokci u rąk?

Na grzybicę paznokci rąk mogą wskazywać:

• zmiana koloru paznokcia (podobnie jak w przypadku paznokci u stóp);
• matowienie powierzchni paznokcia;
• bardziej łamliwa płytka;
• podłużne nierówności albo zniekształcenie płytki;
• onycholiza;
• nadwrażliwość albo bolesność okolicy paznokcia;
• zaczerwienienie i obrzęk wału paznokciowego;
• nawracające podrażnienie skórek i skóry wokół płytki.

Co może przypominać grzybicę paznokci, ale nią nie jest?

„Grzybicą paznokci” pacjenci określają niemal każdą zmianę wyglądu płytki. Nie każda zgrubiała, pożółkła albo krusząca się płytka świadczy o infekcji grzybiczej.

Podobne objawy można zaobserwować w przebiegu:

• łuszczycy paznokci;
• liszaja płaskiego;
• onychogryfozy (szponowatości paznokci);
• onycholizy pourazowej;
• infekcjach bakteryjnych paznokci i wałów paznokciowych;
• trachyonychii (szorstkości paznokci);
• zmian paznokciowych w przebiegu łysienia plackowatego;
• przewlekłych urazów (np. u sportowców);
• zaburzeń wzrostu płytki;
• brodawek paznokciowych i okołopaznokciowych;
• zmian związanych z wiekiem.