Migrena – objawy, przyczyny, rodzaje. Co to jest migrena z aurą?

Migrena to choroba neurologiczna, która istotnie wpływa na życie pacjentów – zarówno rodzinne, jak i zawodowe. Jej głównym objawem jest napadowy ból głowy, który może trwać nawet kilka dni. Choroba dotyka około 3,7 mln Polaków i może wystąpić w każdym wieku. Sprawdź, jakie są przyczyny migrenowych bólów głowy, poznaj charakterystyczne objawy i dowiedz się, kiedy konieczna jest diagnostyka migreny.

Czym jest migrena?

Migrena charakteryzuje się napadowym występowaniem bólów głowy, którym mogą towarzyszyć inne objawy ze strony układu nerwowego. Ból może być okresowy, jednostronny lub obustronny, o różnej intensywności, częstotliwości i czasie trwania.

Jak odróżnić migrenę od napięciowego bólu głowy?

Jakie są przyczyny migreny?

Przyczyny dolegliwości migrenowych są złożone, a choroba jest wynikiem wrodzonej skłonności do nadmiernych reakcji nerwowo-naczyniowych. Dlatego całkowite wyleczenie migreny może być trudne lub niemożliwe. Choroba jest uwarunkowana genetycznie w 2/3 przypadków, a z jej powstaniem ma związek ponad dwieście genów. 

Mechanizmy powstawania bólu w migrenie

Hipoteza naczyniowa zakłada, że układ nerwowy w mózgu reaguje zbyt silnie na pewne bodźce. Wskutek tego naczynia krwionośne najpierw się kurczą, potem rozszerzają (wywołując pulsujący ból).

Hipoteza neuronalna zakłada, że zaburzenia elektryczne w mózgu wpływają na nieprawidłowości przepływu krwi. To powoduje objawy wzrokowe, a następnie uruchamia mechanizmy bólowe.

Teoria trójdzielno-naczyniowa – aktywacja nerwu trójdzielnego uwalnia substancje rozszerzające naczynia i wywołujące stan zapalny wokół nich. Powstaje charakterystyczny, pulsujący ból głowy.

Hipoteza biochemiczna wiąże objawy z zaburzeniami poziomu serotoniny – odpowiedzialnej za regulację naczyń krwionośnych i odczuwanie bólu. Podczas napadu jej poziom gwałtownie rośnie, potem drastycznie spada. Te wahania odgrywają istotną rolę w mechanizmach będących przyczyną bólu głowy.

Nowoczesne spojrzenie na przyczyny – rola białka CGRP

Choć hipotezy biochemiczne często wskazują na serotoninę, współczesna nauka kładzie ogromny nacisk na rolę białka CGRP (peptydu związanego z genem kalcytoniny). Jest to silna substancja rozszerzająca naczynia krwionośne i przekazująca sygnały bólowe w układzie nerwowym.

Jakie są fazy i objawy migreny?

Obraz kliniczny choroby jest bogaty i obejmuje nie tylko ból głowy. Pełny czterofazowy cykl jest możliwym, ale nie jedynym i nie zawsze występującym wariantem – w rzeczywistości przebieg choroby jest bardzo zróżnicowany. Napad może składać się z czterech faz: zwiastunowej, aury, bólu głowy i fazy ponapadowej.

Faza objawów zwiastunowych

Faza objawów zwiastunowych dotyczy ok. 70% chorych, choć nie zawsze wystąpi. Może występować na kilka godzin lub dni przed bólem.

Zwiastuny mogą obejmować m.in.:

• zmiany nastroju (drażliwość, depresja lub euforia);
• nadmierne ziewanie;
• sztywność karku;
• zachcianki pokarmowe;
• trudności w koncentracji;
• nadwrażliwość na światło i dźwięki.

Aura migrenowa

Ataki migreny z aurą zazwyczaj trwają 5-60 minut. Objawy aury narastają zwykle w ciągu 5-20 minut i poprzedzają ból. Występują u ok. 15-30% pacjentów.

Faza migrenowego bólu głowy

Objawem migreny jest ból głowy, który ma następujące cechy:

• zazwyczaj jednostronny;
• pulsujący lub tętniący;
• od umiarkowanego do silnego;
• nasila się podczas zwykłej aktywności fizycznej;
• nieleczony lub nieskutecznie leczony napad migreny trwa od 4 do 72 godzin.

Bólowi migrenowemu towarzyszą nudności, wymioty i nadwrażliwość na bodźce – światło, hałas i zapachy. Pacjent szuka odosobnienia w cichym i ciemnym pomieszczeniu.

Stan migrenowy

Jeśli faza bólu przedłuża się i trwa dłużej niż 72 godziny (z przerwami w bólu nie dłuższymi niż 4 godziny), mówimy o stanie migrenowym, który często wymaga hospitalizacji. Występujące razem z bólem nudności i wymioty uniemożliwiają przyjmowanie tabletek i pokarmów, co może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.

Faza ponapadowa

Gdy ból mija, chorzy często zapadają w sen.

Po przebudzeniu odczuwają zmęczenie, znużenie, senność, rozbicie, podenerwowanie, obniżenie nastroju lub (rzadziej) pobudzenie/euforię. Utrzymują się trudności w koncentracji, bóle mięśni oraz nadwrażliwość na światło i hałas. Ten stan może trwać od kilkunastu minut do kilku dni – średnio ok. 25 godzin.

Migrena – objawy towarzyszące u różnych grup pacjentów

Symptomy migreny różnią się w zależności od wieku, płci oraz stanu zdrowia pacjenta. Przebieg choroby, czas trwania napadów i dominujące dolegliwości mogą zmieniać się na różnych etapach życia.

Migrena u dzieci i młodzieży

Migreny u dzieci często są obustronne i trwają krócej, najczęściej 1-8 godzin. A czas trwania ataku wymagany do rozpoznania migreny u dzieci wynosi minimum 2 godziny.

Z występowaniem migreny u dzieci wiążą się tzw. zespoły epizodyczne, które mogą poprzedzać wystąpienie ataku. Są to m.in.:

• cykliczne wymioty;
• migrena brzuszna;
• łagodne zawroty głowy.

Bóle migrenowe u kobiet i mężczyzn – porównanie

Atak migreny w ciąży

Migrena w ciąży pojawia się zwykle w I trymestrze, a z upływem czasu u 50-80% ciężarnych bóle głowy stają się rzadsze. U niektórych mogą występować tylko objawy aury migrenowej.

W jaki sposób zmiany hormonalne powodują, że pojawiają się objawy migreny?

• Zmniejszają odporność na ból.
• Nasilają skłonność do nudności i wymiotów.
• Zwiększają wrażliwość na wahania hormonalne poprzez wzrost liczby receptorów progesteronu.

Ból migrenowy w okresie połogu i karmienia piersią

Gwałtowne zmiany hormonalne mogą wyzwolić nawrót choroby. U blisko 40% kobiet napady bólu głowy powracają już w pierwszym tygodniu po porodzie.

Atak migreny u seniorów

Bóle głowy o charakterze migrenowym rzadko pojawiają się jako nowe schorzenie u osób starszych – naturalny przebieg migreny ma tendencję do wygasania po 5. dekadzie życia.

• U 90% chorych pierwszy napad migreny występuje przed 40. rokiem życia.
• Wśród osób po 65. roku życia choruje 2,5% kobiet oraz 7,4% mężczyzn.

Symptomy u osób starszych są odmienne – pulsujący ból głowy nie jest typowy. Gdy trwa migrena, atakom towarzyszą dodatkowe objawy wzrokowe podobne do aury migrenowej. 

Najczęstsze postacie migreny – migrena z aurą i bez aury

Migrena bez aury jest najczęstszą postacią (ok. 80-85% przypadków). Charakteryzuje się bólem głowy i dodatkowymi objawami (nudności, wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki).

W przypadku aury ból poprzedzony jest lub współwystępuje z odwracalnymi objawami neurologicznymi np. wzrokowymi (zaburzenia widzenia), czuciowymi (mrowienie) lub trudnościami z mową.

Rzadkie i specyficzne rodzaje migreny

Oprócz powyższego podziału warto również wyróżnić następujące typy migren:

• z aurą z pnia mózgu – ból zaczyna się w podstawie mózgu, a towarzyszą mu zawroty głowy, szum w uszach, a nawet przejściowe zaburzenia równowagi;
• aura bez bólu głowy (tzw. migrena bezgłowowa) – objawy neurologiczne (błyski, mroczki), po których nie następuje faza bólu.

Czym jest i jakie są przyczyny migreny ocznej (siatkówkowej)?

Migrena oczna charakteryzuje się nawracającymi i odwracalnymi zaburzeniami widzenia w jednym oku, które wynikają z zaburzeń krążenia w siatkówce. Mogą to być m.in.: migotania, błyski, iskrzenia, mroczki, przemijająca ślepota jednooczna. Występuje rzadko, głównie u młodych osób (20-30 lat).

Powikłania napadów migrenowych

Niekiedy w przebiegu migreny pojawiają się powikłania, m.in.:

• stan migrenowy – silny ból i wymioty trwające powyżej 72 godzin;
• migrenowy zawał mózgu – niedokrwienie wskutek ataku migreny;
• przewlekła migrena – ból głowy występujący przez co najmniej 15 dni w miesiącu przez ponad 3 miesiące, z czego co najmniej 8 dni ma cechy migrenowe;
• tzw. padaczka wywołana migreną (migralepsja) – wymaga pilnej konsultacji neurologa, badań obrazowych i leczenia farmakologicznego.

Ocenę objawów i sposobów leczenia należy ustalić z lekarzem, który wykluczy inne przyczyny bólu i dobierze właściwe postępowanie.

Jakie choroby zwiększają ryzyko napadu migreny?

Istnieją choroby, które mogą nasilać częstość napadów migreny i sprzyjać jej przewlekłemu przebiegowi. Najczęściej są to zaburzenia psychiczne, takie jak depresja, zaburzenia lękowe i choroba afektywna dwubiegunowa. Znaczenie mają także choroby metaboliczne i hormonalne, w tym otyłość i niedoczynność tarczycy, oraz choroby układu krążenia, zwłaszcza nadciśnienie tętnicze i przebyty udar mózgu.

Migrena częściej występuje również u pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego (zespół jelita nadwrażliwego, nieswoiste choroby zapalne jelit, celiakia), zaburzeniami snu (bezdech senny, zespół niespokojnych nóg).

Jak zapobiegać napadom migreny?

Leczenie profilaktyczne migreny związane jest z wykryciem i unikaniem czynników prowokujących. Samoobserwacja może przynieść wielu pacjentom przełom w chorobie.

Napad migrenowy może zostać wywołany przez m.in.:

• emocje – zarówno silny stres, jak i okres odprężenia po nim;
• rytm snu – niedosypianie, zbyt długi sen, drzemki;
• nieregularne posiłki – głód, odwodnienie;
• tyramina w żywności – sery dojrzewające, pleśniowe, czekolada, orzechy, cytrusy;
• alkohol – szczególnie czerwone wino;
• czynniki hormonalne – miesiączka, owulacja, doustna antykoncepcja;
• bodźce sensoryczne – światło, hałas, mocne zapachy;
• czynniki atmosferyczne – zmiany ciśnienia, silny wiatr.

Jeśli napady są częste (powyżej 2-3 w miesiącu) lub bardzo ciężkie, lekarz może zalecić stałe przyjmowanie leków zapobiegawczych.

Dzienniczek bólów głowy

By ułatwić profilaktykę migreny, warto prowadzić dzienniczek bólu głowy, w którym należy notować:

• datę wystąpienia bólu i czas jego trwania;
• natężenie bólu (np. w skali 1-10) i jego charakter;
• występowanie objawów dodatkowych, np. aura, nudności, nadwrażliwość na światło;
• rodzaj, dawkę i liczbę przyjętych leków przeciwbólowych oraz ich skuteczność;
• potencjalne czynniki wywołujące.

W przypadku migreny regularne notatki są podstawą do oceny skuteczności profilaktyki. Jest to przewlekła choroba i jedna z najczęstszych przyczyn niepełnosprawności. Z powodu migreny pojawia się nie tylko silny ból głowy, ale także lęk przed kolejnym atakiem oraz poczucie niezrozumienia przez otoczenie. Samoobserwacja i zrozumienie przyczyn to pierwszy krok w drodze do zdrowia.